Ævintýra-sögur. Buið hefir til prentunar Valdimar Ásmundarson. Ingvars saga víðförla og Erex saga

This is a reproduction of a library book that was digitized
by Google as part of an ongoing effort to preserve the
information in books and make it universally accessible.

Google books

https://books.google.com

This is a reproduction of a library book that was digitized
by Google as part of an ongoing effort to preserve the
information in books and make it universally accessible.

Google books

https://books.google.com

(

a A

b

ij

kg

ið“ hi
Fr

hS
ka
%

EN

„öli þ“. AR Sd
hjá
sr

Given in Memory of

WILLIAM HENRY SCHOFIELD

Professor of Comparative Literature 1906-1920
by his Wife
MARY LYON CHENEY SCHOFIELD
6th April 1931

A a sn

Kosta 25 aura.

3
o
!

ÆVINTÝRA-SÖGUR.'

Búið hefir til prentunar
“

Valdimar Ásmundarson.

og

|
|
Ingvars saga víðförla
Erex saga.

|
|
| Reykjavík. |
| Kostnaðarmaður: Sigurður Kristjánsson. |
|
|

1886. N
Í asian in

, HARVARD COLLEGE LIBRARY. >
IN MEMORY OF
WILLIAM HENRY SCHOFIELS
APRIL 6, 1931

Ingvars saga víðförla.

á AR

Ingvars saga víðförla.

c>: Fr

á

irekr hét konungr er réð fyrir Svíþjóðu. Hann
var kallaðr Eirekr hinn sigrsæli; hann átti Sigríði
hina stórráðu, ok skildi við hana sakir óhæginda
skapsmuna hennar, því at hun var kvenna stríð-
lyndust um alt þat er við bar; hann gaf henni
Gautland; þeira son var Óláfr svenski. Í þann
tíma réð Hákon jarl fyrir Noregi, ok átti margt
barna, enn frá einni hans dóttur munu vér nokkut
Segja, þeiri er Auðr hét. Eirekr konungr átti ok
dóttur, er eigi er nefnd; hennar bað sá höfðingi af
Svíþjóð, er Áki hét, enn konungi sýndist varboðit
at gifta ótígnum manni dóttur sína; litlu síðar bað
hennar einn fylkiskonungr austan úr Garðarfki, ok
sýndist konungi at gifta honum meyna, ok fór hun
með honum austr í Garðaríki. Nokkuru síðar kom
Áki þar á óvart ok drap konunginn, enn hafði í
burt með sér konungs dóttur ok heim í Svíþjóð, ok
gerir brúðkaup til hennar; at þessu ráði bundust
átta höfðingjar með Áka, ok sitja þar um hríð undir
reiði konungs, því at konungr vildi ekki berjast við
þá eðr gera svó mikit mannspell innanlands á sín-

um mönnum. Þau Áki áttu í son er Eymundr hét.
1

4. INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA.

ræði; konungr tók því vel, ok nú er svó var komit,
biðr Eirekr konungr Auðar, dóttur Hákonar jarls
úr Noregi; var þeim málum vel svarat ok lét jarl
sér þó þykkja betra, ef hann léti eigi nauðmág sinn
sitja jafnhátt sér í Svíþjóð. Nú var konunni heitit;
ok ákveðin brullaupsstefna, ok nú fara orð af nýju
í millum þeira Áka ok konungs, ok býðr Áki kon-
ungi sjálfdæmi fyrir utan sektir ok sættast at því.
Konungr býst nú við brúðkaupi sínu ok býðr til
höfðingjum innanlands, ok nefnir fyrstan til Áka
mág sinn ok þá átta höfðingja, er honum fylgdu.

II. At ánefndum degi kom Hákon jarl af Noregi
til Svíþjóðar ok verðr þar mikit fjölmenni at Upp-
sölum, því at þar vóru allir hinir beztu menn úr
Svíþjóð. Þar vóru margir skálar ok stórir fyrir því
at þar vóru margir höfðingjar fjölmennir saman
komnir, þó at Áki væri fjölmennastr, þegar leið
Eirek konung ok Hákon jarl; því yar Áka sá skáli
búinn, er mestr var annarr; ekki var dóttir kon-
ungs þar né son þeirra, því at ótrúlegt þótti vera
boð konungs. Nú sitja menn að boði um hríð með
mikilli gleði ok kæti; öndverða veizluna hafði Áki
mikil varðhöld á sér, enn því minni sem meir leið
á brullaupit, þar til at ein nótt var eftir veizlunnar,
þá kemr Eirekr konungr at þeim óvörum ok drap
þá átta höfðingja, er at mótgangi höfðu „verit við
konung ok einn veg Áka. Eftir þetta sleit veizl-
una; fór Hákon jarl til Noregs, ok hverr til sinna
heimkynna. þessi ráð kenna sumir menn Hákoni
jarli, enn sumir segja, að hann væri sjálfr at drápi
þeira. Nú kastar konungr sinni eigu á allar jarðir
ok lausafé þat, er þeir átta höfðingjar höfðu átt.

v

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA. 0

-———.—.—......5... . —— a...

Hann hafði heim til sín Eymund ok móður hans.
Eymundr vex upp með konungi í góðri virðingu,
þar til at Eirekr konungr andaðist; síðar tók Óláfr
ríkit ok helt hinni sömu virðingu við Eymund, sem
faðir hans hafði gert; enn er Eymundr var rosk-
inn, þá mintist hann harma sinna, því at hann sá
hvern dag sínar eigur fyrir augum sér, ok þóttist
sviftr allri sæmd, því at konungr tók alla skatta af
eignum hans. Óláfr konungr átti dóttur, er Ingi-
gerðr hét; þau Eymundr unnust mikit fyrir frænd-
semis sakir, því at hun var vel at sér um alla hluti;
Eymundr var mikill maðr vexti ok raminr at afli ok
hinn bezti riddari. Eymundr hugsar nú sitt mál, ok
þótti seinleg leiðrétting sinna harma, ok þótti betra
at bíða bráðan dauða enn lifa við skemd; verðr nú
þat hans ráð, at þá er hann varð varr við at tólf
menn af hirð konungs höfðu farit eftir skatti í þau
heruð ok ríki, er faðir hans hafði átt, þá ferr hann
með tólf menn á þann skóg, er leið þeira lá konungs
manna, ok börðust þeir þar ok varð þat harðr bar-
dagi með þeim. Þenna dag hinn sama fór Ingigerðr
eftir þeim skógi ok fann þá alla líflátna nema Ey-
mund, ok var hann þó mjök sárr; síðan lét hun
leggja hann í vagn sinn ok ók honum með sér ok
lét græða hann á laun. Enn þá er Óláfr konungr
frá þessi tíðindi, kvaddi hann þings ok gerði Ey-
mund sekan ok útlægan úr öllu sínu ríki; ok er
Eymundr var heill orðinn, þá fekk Ingigerðr hon-
um skip á laun ok leggst hann í hernað ok verðr
gott til fjár ok manna.

1lI. Nokkurum vetrum síðar bað sá konungr
Ingigerðar, er Jarizleifr hét ok réð fyrir Garðaríki;
hun var honum gefin ok fór hun austr með honum.

6 INGVARS BAGA VÍÐFÖRLA.

Enn er Eymundr spurði þau tíðfndi, þá ferr hann
austr þangat, ok tekr J arizleifr konungr vel við hon-
um ok þau Ingigerðr, því at þá var ófriðr mikill í
Garðaríki; því at Burizleifr bróðir Jarizleifs kon-
ungs gekk á ríkit. — Við hann átti Kymundr fimm
bardaga, enn í hinum síðasta var Burigleifr hand-
tekinn ok blindaðr ok færðr konungi; þar fekk hann
of fjár í gulli ok silfri ok margs konar gersimum ok
góðum gripum. Þá sendi Ingigerðr mann á fund
Óláfs konungs föður síns, ok beiddi at hann gæfi
upp jarðir þær, sem Eymundr átti, ok væri þeir
sáttir, heldr enn hann ætti hers vón at honum, ok
mátti svó kalla at þat lof fengist. Á því meli var
Eymundr í Hólmgarði ok háði oft bardaga ok hefir
sigr í öllum, ok vann aftr mikit skattland undir
konunginn. þá fýsti Eymund að vitia eigna sinna
ok hefir mikit lið ok vel búit, því at hvórki skorti
til fé né vópn. Nú fór Eymundr úr Garðaríki með
mikilli sæmd ok virðingu af allri alþýðu ok kemr
nú til Svíþjóðar ok sezt að ríki sínu ok eignum ok
brátt aflar hann sér kvónfangs ok fær ríks manns
dóttur, ok gat hann við henni einn son, er Ingvarr
hét. Þetta frá Óláfr Svíakonungr, at Eymundr var
við land kominn með miklu liði ok nógum fjárhlut
ok hafði sent í þau ríki, er átt hafði faðir hans ok
þeir átta höfðingjar, ok þótti honum mikils um vert
enn treystist þó eigi at at gera, því at hvern dag
heyrir hann mörg stórræði frá Eymundi sögð, ok.
sitja nú hvórir um kyrt, því at hvórgi vill til hneigja
við annan. Eymundr sitr nú í ríki sínu, skipar því
ok stýrir sem konungar eru vanir, ok æxlar ríki
sitt, því at hann gerðist fjölmennr; hann lét reisa
sér höll mikla ok búa veglega, ok heldr þar borð
hvern dag með miklu fjölmenni, því at hann hafði

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA:. 7

marga riddara ók nógan skipaher;- sitr hann nú um
kyrt. Vex Engvarr nú upp heima með föður sínum,
þar til at hann var níu vetra gamall, þá bað Ing-
varr föður sinn að fara á fund konungs ok annarra
höfðingja í Svíþjóð; hann leyfði honum at: fara ok
bjó ferð hans með sæmd. Ingvarr tók hjálm föður
síns, er hann átti beztan; hann var gullroðinn ok
settr gimsteinum, ok sverð gullbúit, ok márgar hafði
hann aðrar gersimar. Fór Ingvarr nú með fimtánda
mann frá feðr sínum, ok vóru allir þeira hestar
brynjaðir ok svó þeir sjálfir, ok skjaldaðir, ok höfðu
gylta hjálma ok öll vópn gulli búin ok silfri, ok við
svó búit lið ferr hann austan eftir Svíþjóð; spyrst
nú víða til ferðar hans ok sækja herforingjar víða í
mót honum ok bjóða honum til veizlu; hann þektist
þat, ok gefa þeir honum góðar gjafir, enn hann
þeim. Nú ferr Ingvars frægð víða um Svíþjóð ok
kemr til eyrna Óláfi konungi. Hann átti son þann,
er Önundr hét, ok var hit vænsta mannsefni ok
eigi fjarri jafnaldri Ingvars, hann bað föður sinn at
Íara á mót Ingvari frænda sinum ok fagna honum
með sæmd, ok þá hann þat er hann bað ok fór í
mót Ingvari með mikilli sæmd ok varð þar fagna-
fundr mikill. Síðan fara þeir til konungs fundar,
ok gekk hann í mót þeim ok fagnaði þeim vel ok
Ingvari ok leiðir hann í höll sína ok setti hann hit
næsta sér ok bað hann lengi með sér vera velkoiminn
ok alt hans föruneyti. Hann kvezt þar mundu
dveljast um hríð. Síðan berr hann fram þá gripi,
er fyrr var getit: hjálminn ok sverðit, ok mælti svó:
„þessar gjafir sendir faðir minn þér til styrks friðar
ok fastrar vináttuc. Konungr tók þakksamlega við
gripunum, énn kvað Eymund eigi sér sent hafa. Þar
var Ingvarr þann vetr allan, ok var bezt virðr allra

8 INGVARS. SAGA VÍÐFÖRLA.

manna af konungi. At vori bjóst Ingyarr til heim-
ferðar ok Önyundr með honum ; þá gaf konungr
Ingvari góðan hest ok söðul gyltan ok:skip fagrt.
Nú ferr Ingvarr ok Önundr á burt með góðu yfir-
læti af Óláfi konungi, ok fara nú til Eymundar; ok
er þeir koma á bæ Eymundar, þá var honum sagt,
hverir komnir vóru; enn hann lét eigi sem hann
héyrði. Nú koma þeir at höllinni, ok vildi Önundr
af baki stíga, enn Ingvarr bað þá ríða í höllina;
þeir gera nú svó, at þeir ríða alt innar fyrir hásæti
Eymundar. Hann heilsar þeim vel ok spyrr tíð-
inda eðr hví þeir dirfist at fara með svó miklum
styr, at ríða í höll hans. Þá svarar Ingvarr: þá
ek kom til Óláfs konungs, gekk hann í móti mér
með alla hirð sína ok fagnaði mér vel ok virðulega,
enn þú vilt nú onga sæmd gera hans syni, er hann
sækir þik heim; nú vittu, at fyrir þetta reið ek í
höll þínac. Þá spratt Eymundr upp ok tók Önund
í fang sér af hestinum ok kysti hann ok setti niðr
hjá sér, ok kvað alla skyldu honum þjóna innan
hallar. Síðan færði Ingvarr gjafirnar föður sínum,
þær er hann sagði, at Óláfr konungr hefði sent hon-
um til fasts friðar: er þat hestr ok söðull ok skip.
Þá sagði Eymundr at Óláfr konungr hafði eigi hon-
um sent, enn þó lofaði hann mjök at hann hafði
svó virðulegar gjafir fengit Ingvari. Var Önundr
þar þann vetr; enn at vóri bjóst hann heim at fara
ok Ingvarr með honum; þá gaf Eymundr Önundi
hauk þann, at gullslitr var á fjöðrum, ok fara þeir
burt við svó búit. ok koma á fund Óláfs konungs ok
íÍagnar hann þeim vel ok verðr feginn þeira aftr-
kvómu; þá færði Önundr honum haukinn ok kvað
Eymund hafa hann sendan honum; þá roðnaði kon-
-ungr ok kvað Eymund hafa mátt nefna sik, þá hann

——— —-— -—=

INGVARS SAGA AÍÐFÖRLÁ. 9.
gaf haukinn, senn þó kárin vera, at hann hafi þat
hugata: Nokkuru síðar kallar hann til sín Önand
ok Ingvar''ok mælti: „Nú skulu: þit fara aftr ok
færa Eyrnundi þat ér ek gef honum, enn þat er
merki, því at ek hefi eigi svó aðrar dýrlegar gjafir
at gefa honum sem þessi er; þat fylgir því, at sá
mun jafnan sigr hafa, er þat er fyrir borit, ok skal
þetta vera sáttarmerki vór á milli. Nú fara þeir
aftr ok færðu Iíymundi merkit með vingjarnlegum
orður konungs. Eymundr tók þakksamlega við
gjöf konungsins ok kvað þá skjótt skyldu aftr fara
ok bjóða Óláfi konungi til sín ok mæla svó: >Ey-
mundr þjón þinn býðr þér til veizlu með góðvilja ok
kann þökk at þú farirc. þeir fóru ok fundu Óláf
konung ok sögðu honum boð Eymundar; þá varð
Óláfr konungr harðla feginn ok fór með miklu fjöl-
menni. Eymundr tók vel við honum ok með mik-
"illi sæmd ok mæltu þeir til fastrar vináttu með sér
ok heldu vel. Síðan fór konungr heim með góðum
gjöfum, ok var Ingvarr jafnan með konungi, því at
hann unni honum eigi minna enn sínum syni. Ing-
varr var mikill maðr vexti, vænn ok sterkr ok bjart-
litaðr, vitr ok málsnjallr, mildr ok stórgjöfull við
sína vini, enn grimmr við sína óvini, kurteis ok
hinn harðlegsti í öllu viðbragði, svó sem vitrir menn
hafa honum til jafnat um atgervi við Styrbjörn
frænda sinn eðr Óláf konung Tryggvason, sem fræg-
astr maðr hefir verit ok mun vera á Norðrlöndum
um aldr ok ævi bæði fyrir guði ok mönnum. "

IV. Þá er þeir frændr vóru frumvaxta, Önundr
ok Ingvarr, var sú þjóð í missætti við Óláf konung,
er Seimgaler heita ok höfðu ekki skatt goldit um
hríð. þá sendi Óláfr konungr Önund ok Ingvar

10 INGVARS SAGA, VÍÐFÖRLA,

með þrimr skipum at heimta skatt; koma þeir við
land ok stefna þing við landsmenn ok heimtu þeir
skatt af konungi þeira; sýndi Ingvarr.þar mikla at-
gervi í sinni málsnild, svó at. konungi ok mörgum
öðrum sýndist ekki annat. ráð enn gjalda skattinn
sem til var kallat, fyrir utan þrjá höfðingja þá, er
eigi vildu fylgja konungs ráði ok bönnuðu at gjalda
skattinn ok drógu lð saman. Enn er konungrinn
heyrði þeira tiltekjur, bað hann þá Önund ok Ing-
var berjast við þá ok fekk þeim lið. þeir börðust
ok varð þar mikit mannfall áðr þeir flýðu höfðingj-
arnir; í þeim flótta var sá tekinn, er mest hafði í
móti staðit at skattinn skyldi gjalda ok festu þeir
hann upp, enn tveir kvómust undan. Þeir tóku þar
miklar eigur at herfangi ok heimtu út skatta alla,
ok fara við svó búit aftr til fundar við Óláf konung
ok færðu honum mikinn fjárhlut í gulli ok silfri ok
góðum gripum, ok hafði mikit aukizt virðing Ingvars
í þessi ferð, svó at konungr setti hann yfir aðra
höfðingja í Svíþjóð. Ingvarr tók sér frillu ok gat
við henni son þann, er Sveinn hét. Með þessi virð-
ingu var Ingvarr með Óláfi konungi þar til at hann.
var tvítugr; þá ógladdist hann svó, at hann kvað
aldri orð frá munni; á því þótti konungi mikit mein
ok spyrr hvat veldr. Ingvarr svarar: „Ef þér þykkir
mein at ógleði minni ok þú vilt mér svó vel sem þú
lætr, þá gef mér konungsnafn með tígnc. Konungr
svarar: „Hverja hluti aðra sem þú beiðir í tígn eðr
fjárhlutum mun ek gera, enn þetta má ek eigi, því
at ek“ er eigi vitrari vórum frændum ok eigi kann
ek betr enn vórir fyrri frændre. þessi hlutr varð
þeim til sundrþykkis, Því at Ingvarr bað ál
a ok fekk eigi.

Er fg 43 að Br a

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA. 11
' V. Bá bjóst Ingvarr úr landi, at leita sér:útlends
ríkis, ok valdi sér Hið úr landi ok þrjá tigi skipa öll
alskiput. Þetta frá nú Óláfr konúfigr, at: Ingvar
var ferðar búinn ok sendi ménn á funð Ingvars ok
bað hann dveljast ok þiggja kohungs nafn. Ingvart
kvazt' þat mundu þegit hafa, ef þess hefði kosté
verit, enn kvezt nú búinn at sigla þegar. byr gefr.
Litlu síðar sigldi Ingvatr úr Svíþjóð með þrjá tigi
skipa ok lögðu eigi fyrr seglin enn þeir kvómu í
Garðaríki, ok tók Jarizleifr konungr við honum með
mikilli sæmd. þar var Ingvarr þrjá vetr ok nam
þar margar tungur at tala. . Hann heyrði umræðu
á því, at þrjár ár fellu austan um Garðaríki, ok var
sú mest sem í miðit var; þá fór Ingvarr víða um
Austrríki ok frétti, ef nokkur maðr vissi, hvaðan sú
á felli, enn engi kunni þat at segja. Þá bjó Ingvarr
ferð sína úr Garðaríki, ok ætlaði at reyna ok kanna
lengd ár þessarar; hann lét byskup vígja sér boljárn
ok tinnu. Fjórir menn eru nefndir með Ingvari til
ferðar: Hjálmvígi ok Sóti, Ketill, er kallaðr var
Garða-Ketill, hann var íslenzkr, ok Valdimar.
Eftir þat heldu þeir í ána með þrjá tigi skipa, ok
snýr Ingvarr stöfnum í austr ok lagði ríkt við at
engi skyldi á land ganga utan hans leyfi; enn ef
nokkur færi, þá skyldi sá láta hönd eðr fót; maðr
skyldi vaka um nótt á hverju skipi. þá er þeir
höfðu farit nokkura hríð eftir ánni, er frá því sagt,
at Ketill átti vörð at halda eina nótt, ok þótti hon-
um langt þá er alþýðan svaf, ok forvitnaði hann á
land at ganga at sjást um ok varð gengit lengra enn
hann ætlaði; hann nam staðar ok hlýddist um;
hann sá fram fyrir sik hús eitt hátt ok gekk þangat
til ok inn í húsit, ok þar sá hann silfrketil yfir eldi
ok þótti undarlegt; hann tók ketilinn ok rann á leið

12 INGVARS: BAGA, VÍÐFÖRLA.

= ————.—.———.

töl skipa,;. ok;at þann hafði farit um. hríð, sá hann
á bak 'sét ógurlegan nsa hlaupa „eftir. sér. Ketill
gæðir þá, ferðinni, ok. dró þó saman. með. þeim;
Hann sstr í niðr ketilinu ok tók úr höðduna, ok
hleypr' þá sem hann má ok. sér þó aftr, stundum ;
bann sér at risinn nemr staðar er hann kemr. ab
kátlinum, gengr hann stundum at honum enn stund-
ui frá, tók: þó: upp loksins ketilinn. ok gekk til
hússins, enn Garða:Ketill gekk til skipa ok braut
sundr hödduna ok lagði í fatakistu sína. Enn um
morguninn, er menn vöknuðu, þá sáu menn slóð
lggja frá skipunum, því at dögg hafði fallit, ok
sögðu Ingvari. Hann bað Ketil segja, ef hann hefði
þar farit, því at hann kvað angvan annan til, ok
kvezt eigi mundu drepa hann, ef hann segði hit
sanna til; hann sagði, ok bað sér líknar fyrir óhlýðni
ok sýndi honum hödduna. Ingvarr bað hann eigi
oftar svó gera ok sættust at því. Síðan sigldu þeir
marga daga ok um mörg heruð ok þar til er þeir
sáu annan sið ok lit á dýrum, ok af því skildu þeir
"at þeir fjarlægðust sín heruð eðr lönd. Einn aftan
sáu þeir langt frá sér sem hálft tungl stæði á jörð-
unni; um nóttina eftir helt Valdimarr vörð; hann
gengr á land til þess staðar, er þeir höfðu (þetta) séð.
Hann kom at þar sem upphæð varð fyrir honum, sú
er gullslitr var á ok sá hann hvat því olli, því at þar
var alt þakit ormum, enn fyrir því at þeir svófu, þá.
rétti hann spjótskefti sitt þar til sem einn gullhringr
var ok dró hann at sér; þá vaknaði einn yrmlingr
ok vakti sá þegar aðra hjá sér, unz Jakúlus var
vaktr; þá skundar Valdimarr til skipa ok sagði
Ingvari hit sanna alt. Nú bað Iogvarr menn við
búast orminum ok leggja skipunum til annarar
hafnar um þvera ána, ok svó gera þeir. Síðan sjá

INGVARS BAGA VÍÐFÖRLA. 13

þeir hræðilegar dréka fljúga þangat yfir ána; margir

' fálust fyrir hræðslu sakir, ok er Jakulus kom yfir

VAR 4 a R

skip þat sem prestar tveir stýrðu, þá spjó hann svó
eitri at bæði týndust skip ok menn; síðan fló hann
aftr yfir þvera ána til sinna stöðva. Bíðan ferr
Ingvarr marga daga eftir ánni; þá hófust upp borgir
ok stórar bygðir, ok þá sjá þeir ágæta borg; hun
var ger af hvítum marmarasteinum. Enn er þeir
nálguðust borgina, þá sá þeir mikinn fjölda kvenna

í ok karlmanna; þeim þótti mikils um vert fegrð þá

=--"Ó--

sem þar var ok kvenna kurteisi, því at margar vóru

ágætlegar sýnum; þó bar ein af öllum bæði fyrir

' búnaðar sakir ok fegrðar; sú hin virðulega kona
" teiknaði þeim Ingvari at þeir sækti fund hennar;
„ þá gekk Ingvarr af skipi ok á fund þeirar hinnar
' tígulegu konu. Hun spurði hverir þeir væri eðr
„ hvert þeir gerðist, enn Ingvarr svarar gngu, því at

rempar SR

a —r7r

=== yr

hann vildi freista ef hun kunni fleiri tungur at tala,
ok svó reyndist at hun kunni at tala rómversku,
þýversku, dönsku ok girzku, ok margar aðrar, er
gengu um Austrveg. Enn er Ingvarr skildi hana
þessar tungur mæla, þá sagði hann henni nafn sitt
ok spurði hana at nafni ok hverrar tígnar hun væri.
„Ek heiti Silkisife, sagði hun, „ok em ek drotning

| þessa lands ok ríkise; þá bauð hun Ingvari til borg-

* a
--— mm > Á

ar með sér ok öllu liði hans; hann þá þat, enn
borgarmenn taka skip þeira með öllum reiða ok báru
upp undir borgina. Ingvarr bjó eina höll öllu liði
sínu ok lukti hana vannlega, því at fult var af blót-
skap alt umhverfis. Ingvarr bað þá við varast alt
' samneyti heiðinna manna ok öllum konum bannaði
hann at koma í sína höll utan drotningu. Nokk-
„urir menn gáfu lítinn gaum at hans máli, ok lét

- hann þá drepa, ok síðan treystist engi at brjóta þat
2

14 INGVÁRS SAGA VÍÐFÖRLA.

er hann bauð. Þann vetr var Ingvarr þar í góðu
yfirlæti, því at drotning sat hvern:dág á tali við
hann ok hennar spekingar, ok sagði hvórt þeirá öðrí
mörg tíðindi. Jafnan sagði Ingvarr henni af al-
mætti guðs ok fell henni vél í skap sú trúa. Svó
unni hun mikit Ingvari, at hun bauð honum at
eignast alt ríkit ok :konungs hafn; ok sjálfa sik;
gaf hun at lyktum í hans vald, ef hann vildi þar
staðfestast; enn hann kvezt fyrst vilja rannsaka,
lengd árinnar ok þiggja þann kost síðan. Þá er
voraði, bjóst Ingvarr burt, enn bað drotningu heila,
sitja með sínu fólki. Ingvarr fór þar til eftir ánni
at hánn kemr at forsi miklum ok þröngum gljúfrum;
þá vóru hávir hamrar, svó at þeir drógu upp í fest-
um skip sín; síðan drógu þeir þau aftr á ána ok
fór svó lengi at þeir urðu við ekki varir; enn er á
leið sumarit, sáu þeir fjölda skipa róa í mót sér;
þau vóru öll kringlótt ok umhverfis árar fyrir borð-
um; þeir lögðu svó í mót, at Ingvarr átti einskis
kost nema bíða í stað, því at svó fóru skip þeira,
sem fugl flygi; enn áðr enn þeir fundust, reis einn
maðr upp úr þessu liði, sá var skrýddr konungs
skrúða ok mælti margar tungur. Ingvarr þagði við;
þá mælti hann nokkur orð á grísku. Ingvarr
skildi at hann hét Júlfr ok var úr borginni Hélio-
polim; ok er konungr vissi nafn Ingvars ok hvaðan
hann var kominn, eðr hvert hann gerðist at fara,
þá bauð hann honum með sér til sinhar borgar
vetrarlangt. Ingvarr lét sér eigi hæfa at dveljast
ok neitaði. Konungr skyldi hann þá til þarvistar
þann vetr. Ingvarr kvað svó vera skyldu. Þá fóru
þeir til með lið sitt til hafnar ok gengu á land ok
til borgarinnar, ok er þeim varð aftr litit, sáu þeir
at borgarmeun báru skip þeira á herðum sér upp

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA. 15

undir borgina þar ér læsa mátti. Þar sáu þeir um
öll stræti mikinn blótskap. Ingvarr bað sína menn
vera bænrækna ok trúfasta; eina höll gaf Júlfr
þeim; ok þann vetr geymdi Ingvarr svó sína menn
at engi 'spiltist af kvenna viðskiftum eðr öðrum
heiðnum dómi; enn þá er þeir fóru nauðsynja sinna,
gengu. .þeir alvópnaðir ok læstu höllina á meðan;
engi maðr skyldi þar inn koma nema konungr;
hann sat hvern dag á tali við Ingvar, ok sagði hvórr
þeira öðrum mörg tíðindi úr sínu landi ný eðr forn.
Ingvarr spurði ef hann vissi hvaðan á sú felli, enn
Júlfr kvezt þat vita með sannleik, at hun fell súr
uppsprettu þeim, er vér köllum Lindibelti; þaðan
fellr ok önnur til Rauðahafs, ok er þar mikill svelgr,
sá er Gapi er kallaðr; á milli sjóvar ok árinnar er
nes þat, er Siggeum heitir; áin fellr skamt áðr hun
fellr af bjargi í Rauðahaf, ok köllum vér þar enda
“ heims; enn í þessi ánni, er þú hefir farit eftir, liggja
úti illgerðamenn á stórum skipum, ok hafa öll skipin
hulin reyri, svó at menn hyggja þat eyjar ok hafa
alls konar. vópn ok skoteld, ok meir eyða þeir
mönnum með eldi enn vópnum:. Enn borgarmönn-.
um þótti konungr sinn einskis gá þess er þeir þurftu
fyrir Ingvar, ok heituðust at reka hann af ríkinu
enn taka sér annan konung; ok er Ingvarr heyrði
þetta, bað hann konung gera vilja lýðs síns; hann
gerði svó.' „Konungr bað Ingvar at hann veitti
honum lið að berjast við bróður sinn; hann var þeira
máttkari ok; veitti mikinn ójafnað bróður sínum..
Ingvarr hét Hhðveizlu er hann færi aftr.

VI. „ Át liðnum vetri heldr Ingvarr liði sínu öllu
heilu úr ríki Júlfs, ok er þeir höfðu farit um stund,

kvómu þeir at forsi einum: miklum; af honum stóð
2*

i6 INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA.

stormr svó mikill, at þeir urðu at landi at leggja,
enn er þeir kvómu at landi, sáu þeir spor ógurlegs
risa; þat var átta feta langt; þar vóru svó hávar
hamrar at þeir máttu eigi í festum upp draga skipin.
þeir lögðu fram með björgunum skipum sínum, þar
sem af sveif ánni ok strguminum; var þar hlið lítit
á björgunum, ok gengu þeir þar á land ok var þar
sléttlent ok blautlent. Ingvarr bað þá fella við ok:
gera, graftól ok svó gerðu þeir; tóku síðan at grafa,
enn mældu dýpt ok breidd díkisins þaðan frá er
áin skyldi á hlaupa; at þessu vóru þeir svó at mán-
uðum skifti, áðr þeir máttu þar skipum fara, ok
er þeir höfðu lengi farit, sá þeir hús eitt ok hræði-
legan risa hjá, svó illilegan, at þeir hugðu at fjand-
inn væri; þeir urðu mjök hræddir ok báðu guð sér
miskunnar; þá bað Ingvarr Hjálmvíga syngja sálma
guði til dýrðar, því at hann var klerkr góðr, ok hétu
sex dcægra föstu með bænahaldi. Síðan gekk risinn
burt frá húsinu annan veg með ánni, enn er hann
var burtu, þá gengu þeir til hússins ok sáu þar
rammlegt virki; ok er þeir gengu í húsit, sáu þeir
at einn stólpi helt því upp; hann var smíðaðr ór
leiri; síðan tóku þeir at höggva stólpann umhverfis
alt við jörðina, þar til at alt húsit skalf, þegar þeir
hristu. .Ingvarr bað þá taka stóra steina ok bera,
til hússins; þeir gerðu svó; enn:et aftnaði, bað Ing-
varr þá ganga í virkit ok fela sik í reyr; ok er á,
leið kveldit, sáu þeir risann koma ok hafði marga;
menn undir belti sér festa; hann byrgði vandlega,
virkit ok svó húsit; síðan mataðist hánn; enn. ert
stund leið, forvitnuðust þeir, hvat hann hafðist at
ok heyrðu til hans hryt mikinn; þá bað Iugvarr í
burtu taka steina þá sem þeir. höfðu þangat borit
ok börðu stólpann, svó at. ofan fell húsit; risinn

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA. 17

brauzt um. fast,; svó at undan komst; annarr fótr
hans; þá gekk -Ingvarr til ok hans. förunautar ok
hjuggu af risanum fótinn með bolaxum, því at. hann
var harðr.sem tré; ok ar því var lokit, skildu þeir
at hann yar dauðr, þeir drógu fótinn til skips ok
söltuðn í hvíta salti... Þeir fóru nú þar til at ánni
skýtr í sundr ok sjá þar. fimm eyjar hbrærast ok fara
á mót þeim. Íngvarr bað menn sína við búast;
hann lét taka eld með vígðu eldsvirki; brátt. kom at
þeim ein eyin ok veitti þeim harða grjóthríð, enn
er víkingar fundu at fast var fyrir, þá tóku þeir at
blása smiðbelgjum at ofni þeim sem eldr var í, ok
varð af því mikill gnýr; þar stóð ok ein eitrtrumba
ok úr henni fló éldr mikill á eitt skipit, ok brann
þat á lítilli stundu svó at alt varð at fölska; enn
er Ingvarr sá þetta, harmaði hann skaða sinn ok
bað færa sér tundr með vígðum eldi; síðan bendi
hann upp boga sinn ok lagði ör á streng ok lét
“ koma á örvaroddinn tundrit með vígðum eldi; enn
sú ör fló af boganum með eldinn í trumbuna, þá
er stóð úr ofninum, ok snýst eldrinn á sjálfa heið-
ingja ok brann á augabragði eyin með öllu saman,
mönnum ok skepnum; ok eru (nú) allar eyjarnar at
komnar; enn þegar Ingvarr heyrði smiðbelgjablástr-
inn, skaut hann vígðum eldi ok eyddi svó því djöf-
ulsfólki með guðs fulltingi at þat varð at ongu utan
fölska. Litlu síðar kom Ingvarr til þeirar upp-
sprettu, er áin fell af; þar sáu þeir dreka þann, at
slíkan höfðu þeir eigi fyrr séð fyrir vaxtar sakir ok
mikit gull liggja undir honum; þeir lendu þar skamt
í frá ok gengu allir á land upp ok kvómu þar at
sem drekinn var vanr at skríða til vatns; sú gata
var harðla breið; þá bað Ingvarr at þeir sæði salti
. eftir götunni ok draga þangat risafótinn, ok kvezt

18 -CCCINGVARS SAGA VÍÐFÖRLA.

þat ætla, at þar mundi drskinn dveljast um hríð.
þeir vóru nú hljóðir ok leituðu sér hælis; enn er
sú tíð var' komin, at drekinn var vanr at skríða
til vatns, ok er hann kom á götuna, sá hann at
salt var á götunni fyrir honum ok tók hann at
sleikja, ok er hann kom þar sem risafótrinn lá,
svalg hanu þegar; hann var nú léngr á veginum
enn hann átti vanda til, því at: þrisvar hvarf hann
aftr at drekka þá hann var miðleiðis; enn Ingvarr
ok föruneyti hans fór til bælis drekans ok sáu þar
mikit gull ok svó heitt sem nýrunnit í afli; síðan
hjuggu þeir af staupinu með bolsxum ok var þat
of fjár er þeir fengu þar. þá sáu þeir at drekinn
nálgaðist; snoru þeir á brott með mikit fé ok fálu
þat; þar var reyri vaxit. Ingvarr bað þá ekki for-
vitnast um drekann; þeir gerðu sem hann bauð,
utan fáir menn stóðu ok sáu at drekinn varð illa
við skaða sinn; hann reistist á sporðinn ok lét sem
þá maðr blístrar ok sngrist í hring á gullinu: þeir
Sögðu slíkt er þeir sáu ok fellu síðan dauðir niðr.

VII. Eftir þenna atburð fóru þeir Ingvarr á
burt ok könnuðu nes þat, er þeir vóru við komnir;
þeir fundu þar einn kastala ok sáu þar í standa
mikla höll; ok er þeir kvómu í höllina, sáu þeir
hana vel innan búna ok fundu þar mikinn fjárhlut
ok margar gersimar. þá spurði Ingvarr, ef nokkur
vildi þar eftir verða um nóttina ok vita hverra tíð-
inda hann kynni víss at verða. Sóti kvezt þat eigi
Spara; enn er aáftnaði, fór Ingvarr með lið sitt til
skipa, enn Sóti fal sik einhversstaðar; enn er síð
var orðit, sýndist honum djöfull með manns ásjónu
ok mælti: „„Siggeus hét maðr, styrkr ok máttugr ;
hann átti þrjár dætr; þeim gafehann mikit gull;

INGVARS SAGA>: VÍÐFÖRÐA. 19.

enn er hann dó var hanni grafinn sam.'nú sáu þér
Arekann, enn eftir hann dauðan fyrinnunda hin
elzta sínum systruin gulls ok: gereima;: hun spilti
sér sjálf; hennar dæmi hafði önnur systirin; hin
þriðja lifði þeira lengst ok tók arf eftir föður sinn
ok forræði þessa staðar eigi at eins meðán hun lifði;
hun gaf nesinu nafn ok kallaði Siggeum; hun skip-
ar hverja nótt höllinni með fjölda djöfla, ok em ek
einn af þeim sendr at segja: þér tíðindi, énn drekar
átu hræ konungs ok dætra hans, enn sumir ménn.
ætla at þau sé at drekum örðin. Þat skaltu vita,
Sóti, ok segja konungi yðrum Ingvari, at Haraldr
Svíakonungr fór fyrir löngu þessa leið, ok fórst hann
í Rauðahafs-svelg með sínu föruneyti, ok er hann
nú kominn hér til forráða; ok til vitnis sögu minn-
ar er hér varðveitt merki hans í höllinni, ok skal
Ingvarr þat með sér hafa ok senda þat til Svíþjóð-
ar, til þess at þeir gangi eigi duldir, hvat af konungi
þeira er orðit; þat skaltu ok segja Ingvari, at hann
mun í þessi ferð deyja með miklum hluta liðs síns,
enn þú, Sóti, ert fanglátr ok trúlauss, ok því skaltu
með oss eftir dveljast, enn Ingvarr mun hjálpast af
trú þeiri er hann hefir til guðsc Þá þagnaði djöf-
ullinn er hann hafði þetta mælt; alla náttina var
þar þyss mikill; enn er morgnaði, kom Ingvarr þar,
ok sagði Sóti honum þat, er hann hafði séð ok heyrt,
ok er Sóti hafði lokit sinni frásögn at þeim öllum
ásjáöndum, fell hann dauðr niðr. Nú tekr Ingvarr
merkit er stóð í höllinni ok ferr til skipa sinna síð-
an með liði sínu; snýr hann aftr stöfnum, ok gaf
nafn þeim hinum mikla forsi ok kallaði Belgsóta.
þá gerðust engi tíðindi áðr enn þeir kvómu í ríki
Hrómundar konungs, er Júlfr hét-öðru nafni; ok er
þeir sigla át borginni í annat sinn Hóéliópolim, þá

201 INGVARS: SAGA VÍÐFÖRL A; í

lagði. Júlfr:konungr í. mót þeim fjölda skipa ok bað
þá Iugvar lægja seglin: „því at nú:skaltu mér vgita
lið í móti Bjólfi bróður mínum, :er Sölmundr er
kallaðr öðru nafns, því'at hann sjádfr ok: synir hans
átta vilja ræna mik ríkinu Þá. fór ingvarr til þortg-
arinnar ók bjuggust. tillbardaga. Ingvar ét. reisa,
stór hjól, ok öll sett utan með hvössum tindum ok
broddum ;. þar með lét hann slá herspara. Nú safna
konungar báðir liði ok koma til þess staðar, er þeir
höfðu ákveðit sín í millum; ok er Ingvarr hafði um.
búizt, var Bjólfr sýnú fjölmennari. Júlfr konungr
fylkti liði sínu í móti bróður sínum, enn er hvóru-
tveggju vóru búnir, æptu þeir heróp.. Þeir Ingvarr
hleyptu á þá hjólunum með öllum herbúnaði; varð
af því mikit mannspell ok raufst fylkingin; þá kom
Ingvarr þeim í opna skjöldu ok drap alla sonu Bjólfs.
konungs, enn hánn sjálfr lýði undan; Júlfr konungr
sótti eftir fast ok rak flóttann, enn Ingvarr bað menn
sína eftir dveljast ok fara eigi svó langt frá skipum
sínum sat óvinir vórir megi þeim ná, heldr. takið hér
fjárhlut mikinn af óvinum vórum, þeim er vér höfum
hér drepita. Þar tóku þeir margs konar gersimar
ok mikinn fjárhlut ok báru til skipa. Þá kom Júlfr
með herinn ok fylkir lði sínu ok lystr upp herópi,
enn Ingvar kom þetta á óvart ok lætr hefjast und-
an; þá lét hann kasta hersporum fyrir fætr þeim;
þat kunnu þeir eigi at varast ok hlupu þar á, ok er
þeir kendu hvassleik broddanna, hugðust þeir orðnir
fyrir fjölkyngi, enn Ingvarr var eftir við herbúðir ok
kjaru þar of gersima. þá sáu þeir mikinn kvenna
flokk ganga til herbúðanna ok tóku at leika fagrt.
Ingvarr bað þá svó varast konurnar sem hina verstu
eitrorma; enn er aftna tók ok herinn bjóst til svefns
at Íara, gekk kvenfólkit í herbúðir til þeira, enn sú

INGVARS: SAGA VÍÐFÖRLA. g1

er tígnust var, skipaði sér rekkju hjá Ingvari; þá
veiddist hann ok tók tygilkníf ok lagði til hennar í
kvensköpin, enn er Hóit sá hang tiltekjur, tóku þeif
at réka frá sér þessar óvendiskonur, ok þó vóru
nokkurir þeir at eigi stóðust þeira blíðlæti af djöful-
legri fjölkyngi ok lágu hjá þeim; enn er Ingvarr
heyrði þetta, þá snorist Íagnaðr silfrs ok.gleðivíns í
mikiun harm, því at um morguninn lágu átján menn
dauðir, þá er þeir könnuðu lið sitt; síðan bað Ing-
varr jarða þá sem dauðir vóru.

VIII. Enn eftir þetta býst Ingvarr af skyndingu
í burt með öllu liði sínu, ok snúa nú áleiðis ok fára
nú daga ok nætr, svó sem þeir mega við komast, enn
svó tekr sótt at vaxa í liði þeira, at dó alt hit bezta
fólk þeira, ok meiri hlutr var fallinn enn lifði.
Ingvarr tók ok sóttina, ok vóru þeir. þá komnir í
ríki Silkisifjar; hann heimti þá til'sín lið sitt ok bað
at jarða þá sem dauðir vóru; þá kallaði hann til sín
Gearða-Ketil ok aðra vini sína ok sagði: „Ek hefi sótt
tekit, ok get ek at hun leiði mik til bana, ok hefi
ek þá þann stað, sem ek hefi til unnit; enn með
guðs miskunn væntir ek at guðs son veiti mér sitt
fyrirheit, því at af öllu hjarta fel ek mik guði á
hendi á hverju dægri, sál mína ok líkama, ok ek
gætta svó þessa lýðs sem ek kunna bezt; enn þat
vil ek at þér vitið, ab af réttum guðs dómi eru vér
lostnir þessari drepsótt ok allra mest er sjá drepsótt
ok fjölkyngi til mín ger, því at: þegar sem ak em
dæmðr, þá mun hverfa sf sóttin; enn. þess vil ek
biðja yðr, ok allra helzt þik, Ketill, at þér færið
líkama minn til Svíþjóðar ok látið jarða at kirkju,
enn fjárhlut mínum, þeim er ek hefi hér í gulli ok
silfi ok. dýrlegnm klæðum, því vil ek skifta láta í

22 INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA.

þrjá staði: einn þriðjung get. ek lárkjum ok kenni-
mönnum, annan gef ek fátækum mönnum, hinn
þriðja skat hafa faðir minn ok sonr minn; berið
Silkisif drotningu kveðju mína, enn fyrir allra hluta
sakir vil ek biðja, at þér séið samþykkir; enn ef yðr
skilr á, hverja stefnu hafa skal, þá látið Garða-Ketil
ráða, því. at hann er yðvar minnigastr<. Síðad bað
hann þá vel lifa ok finnast á fegins degi; hann mælti
marga vega vel fyrir þeim ok lifði síðan fá daga. Þeir
búa vandlega um líkama hans ok lögðu í kistu ok
snoru síðan áleiðis um ferð sína ok lenda við borg-
ina Citopolim; enn er drotningin kendi skip þeira,
gekk hun í móti þeim með miklum sóma, ok er hun
sá þá á land ganga, ógladdist hun ok sýndist henni
sem mikit mundi at orðit, ok þann mátti hun eigi
sjá, (er) henni var meira at enn um alla aðra; hun
spurði þá tíðinda ok innilega frá atburðum um líflát
Ingvars ok hvar þeir létu líkama hans; þeir kvóðusti
hann í jörð grafit hafa; hun sagði þá ljúga ok kvezt
mundu láta drepa þá ef þeir segði eigi hit sanna til;
þá sögðu þeir henni, hverja meðferð at Ingvarr
bauð þeim at hafa með sinn líkama ok fjárhlut;
síðan fengu þeir henni líkama Ingvars; hun lét bera
hann til borgarinnar með miklum sóma ok með
dýrlegum 'smyrslum til graftar búa; þá bað drotn-
ing þá fara í guðs frið ok Ingvars; ser sá minn guð
sem yðvar er; biðið heila frændr Ingvars er þér
komið til Svíþjóðar, ok biðið nokkurn þeira hingat
koma með kennimönnum ok, kristna þennan lýð, ok
þá skal hér kirkju gera,. þá er Ingvarr skal hvíla, a;ta.
Enn þá er Ingvarr andaðist var. liðit frá burð Jesú
Kristi M.xl. ók einn vetr; þá var hann hálfþrítugr
er hann dó; þat var níu vetrum eftir fall Óláfs
konungs hins helga Haraldssonar.. þeir Ketill

INGVARS! SAGA; VÍÐFÖRÐA: 23

bjiggust' á burt :ok- báðu drötningu vel. fá“, snaru
nú áleiðis ok höfðu tólf slip; ok er þéir. höfðu farit
um hríð,“ skildi þá á:um veginn .ok':skildust. þef
með því, at ergi Vildi eftir:öðrum fara,. ein Ketill
hafði: rétta stefnu ok kom 1“ Garða, erin: Valdimarr
kom einskipa. út í Miklagarð; þá vitum vér. eigi
víst: at segja, hvar. önntir skip hafa, niðr komit, því
at fnenn hyggja flest farizt hafa, ök kunni vér eigi
at: segja af Ingvari fleira, enn þó vitúm. vér, at mörg
stórvirki hefir hann gert: í þessi ferð, þau at fróðir
mená munu mikit hafa frá sagt. Ketill, er vér
sögðum frá, var um vetrinn í Garðaríki, ok fór eftir.
um sumarit í Svíþjóð ok færði þangat fjárhlut Íng..
ýars syni hans ér Sveinn hét, ok bar honum kveðju
drotningar ok orðsending. Sveinn var á ungum aldri
ok var mikill vexti; hann var sterkr maðr ok hinn
líkasti föðr sínum; hann rézt í hernað ok vildi reyna,
sik fyrst; ók er nokkurir vetr vóru liðnir, kom hann
með miklu liði í Garða austr ok sat þar um vetrinn.

IX. Enn er sagt at þann vetr gekk Sveinn í þann
skóla, at hann nam margar tungur at tala, þær er-
menn vissu um Áustrveg ganga; síðan bjó hann
þrjá tigi skipa, ok kvezt halda vilja. því liði á fund
drotningar; hann hafði með sér marga kennimenn;
var þeira æztr byskup sá er Hróðgeirr hét; byskup.
vígði þrisvar hluti ok: hlutaði þrisvar, ok hlutaðist.
svó til í hvert sinn, at guð vildi at hann færi; bysk-.
up kvezt þá feginn fara vilja. Nú byrjar Sveinn
ferð sína úr Garðaríki, enn er þeir höfðu fart tvá.
Aaga eftir ánni, kvómu heiðingjar á þá óvara með.
níu tigi-skipa; þat kalla Norðmenn galeiðr; heiðingjar.
búast þegar til bardaga ok svó hvórirtveggju, enn“
hvórigir skildu hvat aðrir sögðu; enn á. meðan þeir:

94 INGVARS: SAGA VÍÐFÖRLA.

herklæddust, skaut Sveinn máli sínu til guðs, ok lét
hluta (um), hvórt guðs. vili sé at þeir berist eðr
fiýi við svó miki olrefli, enn hlutrinn bauð þenn. at
berjast ok drápu þeir Sveinn svó heiðingja sem þeir
vildu, ok at lyktum flýðu heiðingjar undan á tuttugu
skipum, enn alt ánnat var drepit, ok fekk Sveini
lítit manntjón enn fé svó mikit sem mest vHdu þeir
hafa í gulli ok alls kyns gripum. Síðan fóru þeir
leiðar sinnar, þar til er þeir kvómu við land, þar
sem Ketill hafði náð höddunni; þá bað Sveinn mest-
an hluta liðs síns herklæðast, ok svó gerðu þeir;
ok skamma stund fóru þeir, áðr þeir sáu bæ einn
ok þar hjá mikinn mann, ok kallaði sá hræðilegri
röddu; síðan dreif at hvaðanæva lið; þess kyns lýð
kalla menn Cyclopes; þeir höfðu lurka stóra í hönd-
um sem ásar væri; þeir böllruðust saman ok höfðu
hvórki hlífar né vópn; þá bað Sveinn at bogmenu
skyldu skjóta á þá sem hvatlegast ok kvað þeim
eigi hæfa at bíða úr stað, því at þeir eru svó sterkir
sem hit óarga dýr ok hávir sem hús eðr skógar.
Síðan skutu þeir á þá ok drápu marga enn særðu
suma; þá varð undarlegr atburðr, því at þá flýðu
þeir sem meira máttu; Sveinn bannaði þeim eftir
at hlaupa, ok kvað eiga mundu hæli; síðan runnu
þeir í bæinn ok ræntu þar miklu fé í skinnum ok
klæðum ok silfri ok öllum dýrum málmi, ok fóru nú
til skipa sinna ok sngaru áleiðis. Þá er þeir höfðu
lengi farit, þá sá Sveinn um dag at fjörðr skarst
inn í landit; hann bað þá þangat leggja skipunum;
þeir vóru þess fúsir, því at þar vóru margir ungir
menn, ok er þeir nálguðust landit, sáu þeir kastala“
ok marga bæi; átta menn sáu þeir renna ok undr-
uðust ferð þeira; einn þeira landsmanna hafði
fjöðr í hendi ok rétti fjaðrstafinn ok síðan sjálfa

INGVAR8 SAGA ' VÍÐFÖRRA. 95

fjöðrina ; þetta sýndist: þeim friðarmerki; þá gerði
„Sveinn ok friðarmárk af sinni hendi; síðan lögðu
þeir Sveinn at landi, enn landsmenn flyktust saman
undir einum hamri með ýmsum kaupskap. Sveinn
bað sína menn á land ganga, ok keyptust þeir við
ok landsmenn ok „skildu þó hvórigir hvat aðrir
mæltu. Á öðrum degi gengu menn Sveins enn til
kaupa ok keyptust við um hríð; þá vildi einn girzkr
maðr skemma kaup þat, er þeir höfðu nýkeypt; þá
feiddist heiðingínn 'ok laust knefa sínum á nasir
honum, svó at blóð stökk á jörð; þá brá hinn girzki
sverði ok klauf heiðingjann í tvó hluti; þá hlupu
landsmenn á burt með miklu ópi ok kalli, ok því
næst kom saman herr óvígr; þá bað Sveinn sína
merin 'herklæðast ok ganga á mót þeim, ok tekst
með þeim harðr bardagi ok ákafr, ok fell fjöldi
heiðingja, því at þeir vóru allir hlífarlausir; enn er
þeir sáu sik ofrliði borna, þá flýðu þeir undan, enn
þeir Sveinn tóku þar mikinn fjárhlut ok lofúðu guð
fyrir bigr sinn. Þeir fara nú um hríð, þar til er þeir
sáu svínatlökk mikinn á éinu nesi undir gnípu einni
við ána ok hlupu: nokkurir menn á land ok vildu
drepa þau ók svó gerðu þeir; þá tóku þau at hrína
hátt sém undan kómust ok hljópu á land upp, enn
því hæst sáu þeir mikinn her fara af landi ofan til
skipanna ok fór einn maðr rokkut svó frá liðinu
fram; sá hafði í hendi þrjú epli ok varp einu í loft
upp ok kom það niðr fyrir. fætr Sveini, ok þegar
öðru "eftir; þat kotn ok í sama: stað; þá kvezt Sveinn
eigi mundu bíða hins þriðja eplisins, því at þessu
- fylgir nokkurr'djöfullegr kraftr ok rammr átrúnaðr.
Sveinn lagði ör á streng ok skaut at honum; örin
kom á nef horum; þá var því líkast til at heyra
sem þá (ér) horn brestr í sundr, 'ok vátt hann upp
3.

26 INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA.

við höfðinu, ok sáu þeir, at hann hafði fugls nef enn
eigi manns; síðan æpir hann hátt ok hljóp í mót
liði sínu ok svó hverr þeira á land upp sem fara
mátti, þá er þeir síðast sáu til.

X. Eftir þetta snýr Sveinn til skipa sinna ok
fara nú leið sína; ok er þeir höfðu skamma stund
farit, þá er frá því sagt, at þeir sáu um daginn, at
tíu menn leiða eftir sér kvikindi nokkut; þat þótti
þeim nokkut undarlegt, því at mikinn turn af við-
um gervan sáu þeir standa á baki dýrinu; þá gengu
á land fimmtíu manna, þeira er mest forvitni var á
hverja náttúru dýrit hafði; enn er þeir sáu skipa-
liðit, er dýrit leiddu, fálust þeir ok fyrirlétu dýrit,
enn menn Sveins gengu til dýrsins ok vildu leiða,
eftir sér, enn dýrit drap höfðinu niðr, svó at þat
gekk eigi úr stað, þó at þeir tæki allir at toga þær
taugir, er á vóru höfðinu dýrsins; þá hugðu þeir,
at með nokkurum vélum mundi um búit, þeim er
þeir skildu eigi, at þeir tíu menn gátu leitt dýrit;
þá leituðu þeir sér ráðs ok gengu frá dýrinu ok
fálust í reyri, svó at þeir máttu sjá öll tíðindi til
dýrsins, ok nokkuru síðar risu upp landsmenn ok
gengu til dýrsins; þeir tóku togit ok lögðu tveggja
vegna aftr með hálsinum ok svó í gegn um eitt þver-
tré, er stóð í turninum, ok heimta svó upp höfuð
dýrsins, því at leikandi var í borunni; enn er Sveins
menn sáu dýrit rétt standa, hlaupa þeir þangat til
sem hvatast; þeir tóku þá ok leiddu dýrit þangat
sem þeir vildu, enn með því at þeir vissu eigi nátt-
úru dýrsins ok hvat því þurfti til matar at ætla, þá
lögðu þeir dýrit spjótum til þess at þat fell dautt;
síðan fóru þeir ofan til skipa ok tóku þá róðrar
leiði. Enn því næst sáu þeir fjölda heiðingja á

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA. 27

landit upp ok ganga fram á ströndina ok gera þeim
Sveini friðarmark, enn þeir. leggja þegar at landi
skipunum; þar var höfn góð, ok nú leggja þeir mót
sín í millum, ok keypti Sveinn þar margar gersim-
ar; þá buðu heiðingjar kaupanautum sínum í eitt
hús til veizlu ok þat þágu þeir; enn er þeir kvómu
í húsit, sáu þeir alls konar krásir fram settar ok
nógt hins bezta drykkjar. Enn er Sveins menn
settust undir borðit, signdu þeir sik; enn er heið-
ingjar sáu þá gera krossmark, þá ærðust þeir ok
hlupu at þeim; sumir börðu þá með hnefunum enn
sumir reitu þá ok kölluðu þá hvórirtveggju sér til
liðs; ok er Sveinn heyrði kall sinna manna ok sá
viðskifti þeira, þá mælti hann: „Hverr veit nema
sjá saæmkunda snúist oss í mikla ógleði; síðan gerð-
ist hann eftir þeim ok biðr alla sína menn herklæð-
ast; enn er Sveinn hafði fylkt liði sínu, þá sáu þeir
ok, hvar heiðingjar höfðu sínu liði fylkt ok at þeir
báru mann blóðgan fyrir liðinu ok höfðu hann fyrir
merki: Þá ráðgast Sveinn um við Hróðgeir byskup
hvat til ráða skyldi taka. Byskup mælti: „Ef heið-
ingjar vænta sér sigrs af líkneskju nokkurs vónds
manns, hyggjum þá at, hvé skyldugt oss er at vænta
fulltingis af himni þar er sjálfr Kristr drottinn lifir
ok líknar; sá er höfðingi allrar kristni ok geymandi
allra lHfendra ok dauðra; fyrir beri þér sigrmark
Krists vórs hins krossfesta fyrir liðinu með ákalli
hans nafns ok. væntum: oss þaðan sigrs enn heið-
ingjum aldrtila. Eftir þessa áeggjan byskups tóku
þeir heilagan kross með líkneskju drottins ok höfðu
þat fyrir merki ok báru fyrir liðinu; þá gengu þeir
óhræddir í mót heiðingjum, enn lærðir menn til
bænar. Ok er saman laust liðinu, urðu heiðingjar

blindir ok margir felmtafullir ok flýðu brátt undan,
sx

28 INGVARB SAGA. VÍÐFÖRLKA.

ok hljóp sinn veg hverr, sumir í ána, enn sumir Í
fen eðr skóga; þar fórust margar þúsundir heið-
Imgja; enn er flóttinn var tekinn, þá lét Sveinn
jarða lík þeira, er þar höfðu fallit; ennþá er þetta
var gert, bað Sveinn lið sitt varast, at forvitnast
heiðinna manna siðu; „því at meir hefire, segir hann,
„aflagt í þessari ferð manntjóns enn ávaxtara.

XI. Síðan:fór Sveinn á brott ok alt íþar til þeim
sýndist sem hálft tungl stæði á.jörðu; þar leggja
þeir at landi ok ganga þar á land; þá segir Ketill
Sveini þau tíðindi, sem gerzt höfðu, þá er þetr Ing-
varr vóru þar; síðan bað Sveinn lóð sitt drífa “til
fundar við drekann. Síðan fara þeir ok koma í
skóg einn mikinn, er stóð við drekabælt ok fálust
þar. Síðan sendir Sveinn nokkura unga menn til
drekans, at forvitnast hvat þar væri títt; þeir sáu
at ormarnir sváfu ok vóru harðla margir; þó lá
Jaculus í hring um þá alla aðra. þá tók einn
þeira at rétta spjótskaft sitt til gullhrings nokkurs
ok kom skaftit við einn yrmling; enn er sá vaknar,
þá vakti hann aðra hjá sér, ok því næst vaknar hvórr
at öðrum unz Jaculus reistist upp. Sveinn stóð
við eik eina mikla ok lagði ör á streng, enn tumdr
var sett á örvaroddinn svó mikit sem mannshöfut
með vígðum eldi; enn er Sveinn sá at Jaculus færð-
ist á loft ok hann stefndi á skip þeira ok Aaug með
gapanda munni, skýtr Sveinn örinni með eldinum
vígða í muna orminum ok rann svó til hjartans, at
á einni svipstundu fell hann dauðr niðr; enn er
þeir Sveinn sáu þat, þá lofuðu þeir guð með fagnaði.

Xll. Eftir þenna atburð bað Sveinn át þeir hvöt-
uðu í burt frá daun þeim ok fýlu er af varð; síðan

INGVARB SAGA VÍÐFÖRLA. 99

“snúa þeir til skipa hvatlega á braut ok gerðu svó
festir allir fyrir utan sex menn, er til drekans gengu
fyrir forvitnis sákir, ok 'fellu þeir niðr dauðir; 'þó
'angraði enn nú marga menn sá daun, þó at eigi fengi
'Herm líflát þar:at. Þá bjóst Sveinn þaðan hvatlega,
ok ferr ung hann kemr í ríki Silkisifjar drotningar;
hun gengr í móti þeim með mikilli sæð, enn þeg-
ar þeir Sveinn ganga af skipum, þá gengr Ketill
þerra fyrstr í mót drotningu, enn hun gaf ekki at
honum gaum :ok snöri at Sveini ok vildi kyssa hann,
ann hann hratt henni frá sér ok 'kvezt eigi vilja
kyssa hana heiðna konu: „eðr hví viltu mik kyssa ?%a
Hun svarar: „því at þú einn hefir augu Ingvars,
at því er mér sýnista. Síðan var við þeim tekit
með sæmd ok virðingu, enn síðan er hun vissi, at
byskup war þar kominn, þá varð hun fegin; 'þá
talaði byskup trú fyrir henni ok höfðu þau túlk á
milli sín, því at byskup kunni eigi þá tungu at
mæla, er hun mælti, ok fekk hun brátt skilning
andlegrar speki ok lét skírast; enn at þeim mánaði
sama var skirðr allir borgarlýðrinn. Eigi miklu síð-
ar stefndi drotnmg þing fjölment með umráði lands-
manna; ok er þar var mikit fjölmenni saman komit,
þá var Sveinn Ingvarsson skrýddr purpura ok síðan
sett kóróna á höfuð honum, ok kölluðu allir hann
konung sinn, ok þar með giftist drotning honum.

KlIl. Eítir þessa veizlu fór Sveinn konungr
fjölmeanr um vetrion um alt ríki sitt ok svó drotn-
ing; þar er ok byskup í ferð ok lærðir menn, því
at Sveinn konungr lætr kristna landit ok öll þau
ríki, sem drotning hafði áðr stjórnat. Enn er sumra
tók ok svó hafði megnazt kraftr guðlegrar misk-
unnar í því landi, at þat var alt alkrstit orðit, þá

30 INGVAR8 SAGA VÍÐFÖRLA.

vildi Sveinn konungr ok hans föruneyti búa ferð
sína heim til Svíþjóðar, ok láta vita frændr sína
sannindi um hans ferð. Enn er drotning varð vör
þessarar ætlanar, þá bað hun, at hann sendi lið
sitt heim enn sæti kyr sjálfr. Sveinn svarar: „Eigi
vil ek senda lhð mitt frá mér, því at þeim er þat
mikill háski í mörgu lagi, er til þessarar ferðar skulu
ráðast, svó sem fyrr reyndist, er enginn var foringi
ok fyrirfórst alt liðit ok viltist ýmsa vegas. Enn
er drotning heyrði þessi orð konungs ok sá þar vilja
með, þá mælti hun: „Ekki skaltu svó fara skyndi-
lega, ef ek má ráða, því at svó má vera, at þú eigi
vilir vitja þessa ríkis .eðr týnist þú í svó mkilli
háskaferð sem þú segir sjálfr í frá, ok sjá hvat þér
hlýðir, at styrkja kristnina ok láta kirkjur reisa;
því at fyrst skaltu kirkju láta gera innan borgar
mikla ok virðulega, ok ef sú verðr svó sem at ek
vilda, þá skal at þeiri jarða líkama föður þíns, enn
er þrír vetr éru liðnir, þá skaltu fara í friðia. Nú
er svó gert sem drotning beiðir, at Sveinn konungr
dvaldist þar þrjá vetr at sinni, enn at hinum þriðja
vetri var alger mikil kirkja í borginni. Þá bað
drotning byskup til koma ok vígja (kirkjuna); enn
er byskup var skrýddr, þá spurði hann: sí hvers
nafni viltu, drotning, láta vígja kirkjuna ?% Hun
svarar: „Til dýrðar heilögum Ingvari konungi, þess
er hér hvílir, skal þessa kirkju vígja. Byskup
svarar: „Hví viltu svó, drotning, eða hefir Ingvarr
jarteiknum skinit eftir dauða sinn? því at þá eina
köllum vér heilaga, er þá skína jarteiknum er lík-
amir þeira eru í jörð grafnir. Hun svarar: Af
yórum munni heyrða ek at meira væri verð fyrir
guði staðfesti réttrar trúar ok vani heilagrar ástar
enn dýrð jarteikna; enn ek dæmi (svó) sem ek

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA. sl

—..—

reynda, at .Ingvarr var staðfastr í heilagri ást við
guðs. Þá er drotning kvað at svó skyldi vera, vígði
byskup musterit guði til dýrðar ok öllum helgum
með nafni Iugvars, síðan var höggvin ný steinþró ok
lagðr í líkami Ingvars, ok settr yfir kross dýr með
virðulegum búnaði; þá lét byskup messu syngja
oftlega fyrir sál Ingvars ok leyfði þó fólkinu at kalla
Ingvars kirkju.

XIV. Af þessum hlutum afliðnum býst Sveinn til
burtferðar ok ferr sunnan ung hann kemr í Svíþjóð;
landsmenn tóku við honum með fagnaði ok mikilli
sæmd; var honum landit boðit, enn er hann heyrði
þat, þá neitaði hann því skjótt ok kvazt aflat hafa
sér betra lands ok ársællra ok lézt enn mundu
þangat vitja. Enn er tveir vetr vóru úti, siglir Sveinn
úr Svíþjóðu, enn Ketill dvaldist þar eftir, ok. lézt
hann svó heyra sagt, at Sveinn væri í Görðum um
vetrinn ok bjóst um vórit þaðan ok sigldi at samar-
magni úr Garðaríki, ok vissu menn þat síðast til
hans, at hann sigldi í ána. Enn Ketill fór til Íslands
á fund frænda sinna ok.staðfestist þar ok sagði fyrstr
frá þessu; enn þat vitum vér at nokkurir sagnamenn
segja, at Ingvarr hafi verit son Önundar Ólálssonar,
því at þeim þykir honum þat meiri sæmd, at segja
hann konungs son; enn gjarnan vildi Önundr gefa
til alt sitt ríki, ef hann mætti Ingvars líf aftr kaupa,
því at allir höfðingjar í Svíþjóðu vildu hann gjarnan
konung hafa yfir sér. Enn þess verðr enn nú af
sumum mönnum spurt, fyrir hví at Ingvarr væri eigi
sonr Önundar Óláfssonar, enn því viljum vér á þú
leið svara: Eymundr son Óláfs átti son, er Onundr
hét; sá var hinn líkasti Ingvari í margri náttúru ok
allra helzt í víðförli sinni, svó sem til vísar í bók

189 INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA.

þeiri, er heitir Gesta Saxonum, ok er svó ritat:
fertur quod Emundus rex Sveonum misit hliúm suum
Onundum per mare Balzonum, qui postremo venit
ad Amazones, et abis 'eis interféctus 'estl.

KV. Svó segja sumir nienn, át þeir Ingvarr færi
'svó tvær vikur, at þeir sáu ekki nema þeir tendruðu
kerti, því at saman luktust björgin yfir 'ánni ok var
sem þeir rgri í helli þann hálfan mánuð; enn vitrum
mönnum þykir þat ekki sannlegt vera mega, nema
áin -felli svó þröngt, at gnúpar tæki saman, eðr væri
skógar svó þröngir at saman tæki þess á meðal, er
'gnípur stæðist á, enn þó at þetta megi vera, þá er
'þó eigi sannlegt. Enn þessa sögu höfum vér heyrt
ok ritað "eftir forsögn þeirar bækr, at Oddr munkr
hinn fróði hafði gera látit at forsögu fróðra manna,
þeira er hann segir sjálfr í bréfi sínu, því er hann
sendi Jóni Loftssyni ok Gizuri Hallssymi. Enn þeir
er vita þykjast innvirðulegar, auki við þar sem nú
þykir á skorta. þessa sögu segist Oddr munkr
heyrt hafa, segja þann prest, 'er Ísleifr hét, ok annan
Glúm Þorgeirsson, ok hinn þriði hefir Þórir heitit;
af þeira frásögn hafði hann þat, er honum þótti
merkilegast, enn Ísleifr sagðist heyrt hafa Ingvars
sögu af einum kaupmanni, enn sá kvezt hafa numit
hana í hirð Svíakonungs; Glúmr hafði numit af
föður sínum, enn Þórir hafði numit af Klökku
Sámssyni, enn Klakka hafði heyrt segja hina fyrri
frændr sína. Ok þar lyktum vér þessa sögu. |

" Þ. e.: sagt er, at Eymundr Svíakonungr sendi son
sinn Önund yfir Eystrásalt ok kæmi hann síðast til
skjaldmeyja ok réði þær honum bana. 3

Vógiðið Pi, í AÐ GR
—...... ——- = a

Erex saga.

Erex saga.

Þ: er upphaf þessarar frásögu, at Artus konungr

sat Í sínum kastala er Kardigan hét,— þat var
páskatíð,—ok helt þá enn virðulega sína hirð, sem
vanði hans var til, svá at engi þóttiz sét hafa slíka
konungsprýði.

Með honum váru tólf spekingar hans ok ráð-.
gjafar, er daglega riðu út með honum. Einn af
þeim var sonr Ilax konungs, mikill kappi í ridd-
araskap, fríðr sýnum ok íþróttamaðr mikill, eigi
ellri enn hálfþrítugr, er saga þessi gorðiz. Hann
hét Erex. Hann var vel virðr af konungi ok
dróttningu ok allri hirðinni.

þá mátti sjá margan góðan riddara, konunga
ok jarla ok aðra dýra menn, bæði unga ok gamla,
er vel kunnu riðdaraskap,—-ok fúsir frammi at hafa
sinn röskleika fyrir dýrum mönnum. Margar váru
dýrar konur ok meyjar í hirð dróttningar; ok váru
þær allfár, er eigi höfðu kosit sér unnasta. Skemt-
an var þar at heyra ok hafa sem hverr vildi kjósa,
hverr talaði við sína unnustu ok annat, þat er
lysti, hverr var við annan eftirlátr ok góðviljaðr.

Ok er allir váru sem glaðastir, kveðr konungr
sér hljóðs ok mælti: „Yðr er kunnigt, at hér á skóg-
4

36 EREX SAGA.

inum er einn hjörtr, er vér fám aldni verddan. Nú
sá, er þat vinnr, skal kjósa einn koss af þeiri hinni
fríðustu jungfrú, er í er hirð minni. Ok því sé
allir búnir á morgin, þeir er mér vilja fylgjac. Val-
ven, ágætr riddari, systurson konungs, svaraði máli
konungs: „Herra, segir hann, „af þessari ferð
megu hljótaz stór vandræði, því at fyrri munum vér
berjaz enn þola þat, at annars 'unnasta sé Íríðari
kölluð enn annars. Konungr reiddiz orðum hans
ok mælti: „Hvárt er þér líkar vel eða illa, Valven,
þá skal þó fara sem áðr, því at engi þjónustumaðr
á at neita því, er hans meistari býðr honuma.

II. Árla um morgininn ríðr konungr á skóginn
með hirð sinni. Eltir nú hverr sem má hjörtinn;
sumir æptu, sumir blésu í lúðra, ok varð þá ok glam
mikit af hestagneggjum ok hundageyi; enn Artus
konungr er fremstr á hlaupara einum sterkum ok
mjök skjótum. "

Dróttningin reið ok í skóginn með sinni hirð ok
með henni hinn ungi Erex á góðu essi, er komit
var af Spanialandi. Yfirklæði hans var af rauðu
silki, kyrtill af hvítum purpura, hosur af silki, bit-
ill af silfri, söðull af fílsbeini, sporar af brendu gulli.
Dróttning reið svá mikit á skóginn, at engi fylgði
henni nema Erex ok ein jungfrú, konungsdóttir.
þau nema stað í einu rjóðri langt frá öðrum mönn-
um. Erex hafði ekki vápn nema eitt sverð. Þau
stíga af baki hestum sínum ok láta renna af þeim
íæði.

þessu næst sjá þau ríða fram ór skóginum einn
riddara alvápnaðan ok með honum eina fríða mey
— ok fyrir þeim einn ljótr dvergr á stórum hesti,
hafandi eina asnasvipu. Dróttning mælti nú við

EREX SAGA. ö1

meyna: „Far þú skjótt ok bið þenna riddara til
mín koma. Ek vil vita, hverr hann er. Mærin
fór nú-ok kemr þar er dvergrinn er. Hann talar
til hennar: þú, jungfrús, segir hann, „seg mér,
hvers þú leitar. Mærin svarar: „Dróttning sendi
mik til þessa riddara at vita, hverr hann er, ok bað
hann til sín komas. Dvergrinn mælti: „Snú aftr,
eigi kemstu lengra frame. „Góði dvergre, segir mær-
in, „lát mig koma fram minni ferða. Dvergrinn
reiddiz henni ok slær til.hennar með svipunni á
höndina, svá at blóðit rann um hana alla. Ok við
þat snýz hon grátandi aftr ok segir dróttningu sína
ferð. Hon mælti: „Víst er þetta eigi kurteiss ridd-
ari, er hann vill þola sínum dverg óhefnt þetta
níðingsverk at gora einni mey slíka skömm. Ok
þú, hinn góði riddari Erex, ríð fram ok vit, hverr
hann ere. Hann hleypir nú at fram þar er dvergr-
inn er. Hann kallaði á Erex ok mælti: „Snú aftr,
þú fól, eigi kemz þú fram lengrac. Erex segir:
„Skríð á brott leiðileg skepna, enn ek mun fara
minn veg fyrir þére, ok skaut honum frá sér. „Nei,
nela, segir dvergrinn, sek hræðumz ekki þik, því at
minn meistari hefnir mín skjótt ef þú ggrir mér
ilte, hefr síðan upp svipuna báðum höndum ok
slær Erex á hálsinn, svá at húðin fylgði svipunni
ok honum lá við óviti. Varð hann við þetta bæði
hryggr ok reiðr, ok hefnði sín þó eigi at sinni: því
at hann treysti sér eigi vápnlausum við ókunnan
mann að berjaz alvápnaðan; snýr aftr við svá búit
ok segir dróttningu af ferðum sínum ok (at) sér
væri til fallnar tvær skammir, senn sú þó einka
verst, er ek þorða ekki at hefna míns. „Enn þess
sver ek dróttninge, segir hann, sat ek skal eigi fyrr
aftr koma til hirðar Artus' konungs enn ek hefi

88 EREX SAGA.

hefnt þessarar þinnar ok minnar skammar—eða fá
aðra hálfu meiri. Skal ek nú ríða eftir þeim skyndi-
lega. Ok lifið í guðs gleðie. Enn dróttning þakkar
honum sín svör; heilsa þær honum meir enn áð
að sinnum at skilnaði.

Nú ríðr Erex á brott. Enn Fi dvaldiz í
skóginum eftir þar til at koriungr keimr at með sínum
mönnum. Hafði konungr veitt hjörtinn; ríða nú
heim til kastalans, fara síðan til borða. Ok er allir
váru sem glaðástir, þá tók konungr til orða: „Nú
vil ek þann koss þiggja hér af hinni fríðustu jung-
frú, er ek hefi til unnit með mínu spjóti. Viðr
þessa beiðslu varð sundrþykki mikit, svá at búit
var, at öll hirðin mundi berjaz; því at hverr kallaði
sína unnustu fegrsta. Ok er í þessum váða stóð,
kveðr dróttning sér hljóðs ok fær þat; segir nú
Artus konungi frá þeim atburðum, er í skóginum
höfðu garz um brottför Erex; bað hann bíða þar
til um þenna koss, er fréttuz ný tíðendi. Játaði
hann því gjarna ok öll hirðin.

-TII. Erex ríðr nú, sem fyrr var sagt, eftir riðð-
aranum alt til aftans, þar til er þeir koma Í einn
kastala sterkan ok stóran. þar var mart fólk ok
mikil gleði; enn hverr þeirra lét sína gleði, þá er
þeir sá þenna hina vápnaða riddara, ok fylgðu hon-
um til herbergja. Engi lét sem Erex sæi.

"CC Hann gekk nú fram þar, er einn gamall maðr
sat á skörum kastalans lítt klæddr ok fríðr sýnum
ok nökkut sorgmóðr. þessi hinn gamli maðr biðr
Erex vel kominn með sér; ok þat þiggr hann gjarna,
stígr þar af baki; enn húsbóndinn kallar sína dótt-
ur at taka hans hest. Mærin var í einum línkyrtli
fornum ok slitnum; enn þó eigi at síðr var allr

EREX SAGA. 39

hennar líkami svá fríðr, at Erex þóttiz ongva slíka
sét hafa; þar. fylgðu allir líkamans burðir ok kurt-
eisi, svá: at! sjálf náttúran .mundi..eigi annan veg
á kjósa, ok undraðiz, hversu hón var svá fríð sköp-
uð. ' Ok“ þegar feldi hann allan. sinn elskhuga til
hennar. Enn. er hon sá Erex, þá feldi hon alla
ást til hans, ok þótti þó undarlegt, er hon skyldi
kunna at elska ókunnan mann. Stóð nú hvárt ok
horfði á annat. Þetta sér húsbóndinn, tekr nú hest
hans ok leiðir hann til stalls ók gefr honum korn
ok mungát. Enn jungfrúin þjónar Erex ok leiðir
hann til sætis, ok skemtir hvárt öðru með blíðu.

Ok er húsbóndinn kemr inn, fagnar Erex hon-
um allvingjarnlega ok talar til hans: „þín dóttir er
hin fríðasta mær í allri veröldinni; enn þat undra
„ek, at hon er svá fátæklega klædd. Enn yðr satt
af at segjá, þá er þat minn vili ok bænarstaðr at
þú giftir mér þessa jungfrú, ok betr ann ek henbi
enn öllu gulh ok ríki míns föður. Ok skal yðr þat
fyrir sæmð verða, ef ek má ráða. Vil ek eigi mínu
nafni leyna: ek heiti Erex, son Ilax konungs; hefi
ek verit með Artus konungi fimm ár. Ok viðr þessa
jungfrú vil ek bæði lifa ok deyja. Nú gorið sem
yðr líkar um várt örendia.

' Húsbóndinn varð glaðr við, er hans ætt var
honum vitanleg orðin, ok mælti: „Oft hefi ek heyrt
þín getit at hreysti ok riddaraskap; ok angum kosti
vil ek því neita at gifta þér mína dóttur, ef þat er
hennar vili. Ok eigi er hon af því fátæklega klædd,
at hon sé þrælborn; því at Melan jarlsson var
móðurbróðir hennar. Enn svá lengi hefi ek í hern-
aði verit ok ófriði, at bæði hefi ek týnt eignum ok
óðulum. Ek var fyrri ríkr ok milgls ráðandi af
höfðingjum, enn nú þykkir angum um mik vert,

40 | EREX SAGA.

síðan fátæktin sátti mik. Enn:þess væntir mik, ab
af viti ok kvenlegum listum hafi mín dóttir 'eigi
síðr enn vænleik.: Ok.nú segi bon sinn, viljas.

Enn þat var auðsótt við hana ok fara þar nú
festar fram; ganga. síðan til bötðs öll. ok- eru nú
glöð ok kát: Einn steikari var þar. at TRA RgErð
enn gngvir þjónustumenn aðrir.

Erex spurði, hverr sá riddari væri, er um
kveldit reið í kastalann með jungfrúna— ok dvergr-
inn þeim með fylgjandi. Húsbóndinn svaraði:
sþessi riddari heitir Malpirant; hann er hinn mesti
kappi ok íþróttamaðr. Hefir hann margan góðan
riddara yfir unnit. Hann stofnar hvert ár einn
leik, ok nú á morgin skal hann vera. Hann er svá
orðinn, at þessi riddari á einn spörhauk af gulli
gorvan; þar er undir ein stöng sjau álna löng af
silfri gor; hana skal setja niðr í einn völl; þesai
riddari á fríða unnustu; ok ef nokkurr nddari er
svá djarfr, at þessa stöng vili á brott bera fyrir
ástar sakir sinnar mjóvu ok sér eigna þenna spör-
hauk, þá skal hann ríða, í turniment ok berjaz við
Malpirant; lHggr þar við líf ok góðs, hverr sem
sigraðr verðra.

Nú segir Erex, hvat hann dregr til þessarar
ferðar, ok hverju hann átti at ömbuna þeim ridd-
ara. vJáa, segir húsbóndinn, sek vil fá þér til þessa
einvígis bæði góð vápn ok góðan hests. Erex þakk-
aði honum sinn góðvilja. Síðan gengu þau at sofa;
var Erex lítt hugsjúkr um hag sinn.

Um morgininn stendr Erex upp ok gengr til
kirkju ok lét segja sér messu de spiritu sancto ok
hlýðir messu. Eveda, hans unnusta, kom einnig,
ok fálu sik ggði á hendr. Síðan herklæddiz hann
eitir dagdrykkju, stígr á sitt ess—ok studdiz hvárki

EREX SAGA. ál

við stigreip né söðulboga — ok reiddi með sér sína
mjóvu; hennar búningr var fára penninga verðr.

IV. Erex ríðr nú á þann völl er leikrinn vár
stofnaðr. Hann sér, hvar stöngin er ok spörhaukr-
inn, er honum var frá sagt, ok þar nærri hinn
röskvasti riddari Malpirant á góðum hesti ok hans
mjóvan ok hinn leiði dvergr með ljótu andliti. Var
þar mikit fjölmenni samaá komit, ok þorði engi
at ráða til hauksins.

Nú ríðr Erex fram ok grípr stöngina ok kallar
hári röddu, svá at allir heyrðu, er hjá váru: „þessa
stöng, er ek held á, ok þann spörhauk, er hér er
á, þá ber ek á brott, ok hann vil ek sverði verja
fyrir skyld minnar mjóvu, ef nökkurr þorir til at
kallas.

Viðr þessi orð hleypir Malpirant fram með
mikilli reiði ok mælti: „þat veit trúa míns, segir
hann, sat þú talar sem einn snápr; því at þenna
hauk skaltu dýrt kaupa ok þar skal við leggja beggja
okkar líf ok góðsa. — „Já, jás, segir Erex, skom til,
ef þú þorir, því at ek bila ekkia.

Nú ríðaz þeir svá hart at, at allr þeira söðul-
reiði gengr í sundr ok bar hvárr annan aftr af
hestunum ok kómu standandi á jörð. Síðan brugðu
þeir sínum sverðum ok hjugguz til grimmlega, svá
hart ok snart, at skildirnir brustu, hjálmarnir
stukku, enn brynjurnar slitnuðu, ok hvárrtveggi var
svá sárr ok móðr, at varla fengu þeir staðit.

Malpirant mælti þá til Erex: s„Hvílumæ vita.
„Nei, segir Eirex, „fyrr skaltu fá hér mart stórt
slag (ok) þár með láta lífit, ella skal ek dauðr
liggja. Reiddi síðan upp sverðit báðum höndum
ok hjó sundr hjálminn ok mikit stykki af hausinum.

49 EREX SAGA.

Fell Malpirant við höggit til jarðar, enn Erex á
hann ofan, búinn til at höggva hann.

Malpirant mælti: „Miskunna þú mér, góði ridd-
ari, því at mitt góðs ok líf er í þínu valdi; skal ek
ok mín unnasta þjóna yðr, meðan vit lifum bæði.
Erex segir: „At vísu ertu dauða verðr fyrir þá
skömm, ér þinn dvergr gorði mér í gær ok minni
unnustu; því at ek em sá riddari, er (til) yðvar
kom. Malpirant svaraði: „At sönnu hefi ek illa
gort; enn þó vilda ek gjarna at þú gæfir mér lífa.
Eirex segir: „Með því at þú ert nú kominn á mitt
vald uppgefinn ok yfirkominn, þá skaltu fara í stað
í kastalann Kardigam með þína unnustu ok dverg
ok gef þik á vald dróttningar til slíkrar miskunnar,
er hon vill þér gort hafa. Seg, at á morgin skal
ek þar koma með mína unnustua.

þessu játar Malpirant gjarna ok dvelr ekki
sína ferð; því at hann vill halda heit sinnar trúar
ok orð þau, er hann hafði við Erex hér um; snýr
á brott af kastalanum. Stóðu vinir ok frændr
hryggvir eftir ok harma hans ósigr.

Malpirant ríðr nú til þess er hann kemr í kast-
alann Kardigan til hallar konungs ok stígr af baki.
Valven ok Kæi, ræðismaðr Artus konungs, ok marg-
ir riddarar váru þar fyrir ok spyrja tíðenda; því
at þeir sá hans skjöld höggvinn, brynju slitna ok
hann sjálfan særðan stórum sárum. Hann svarar:
„Góðir drengire, segir hann, „hvar er dróttningin?
því at ek á við hana skyld örendi—ok henni munu
góð þykkja; em ek skyldugr á trú mína henni
fyrstri ný tíðendi at segjad. Nú tók Valven í hönd
honum ok leiðir hann fyrir konung ok dróttning —
ok hans unnustu ok dverg. Kveðr hann konunginn
kurteislega, gengr síðan fyrir dróttning ok fellr alt;

EREX SAGA. 43

til jarðar fyrir henni, heilsandi á hana kurteislega
ok veglega, ok mælti síðan, svá at allir heyrðu, er
hjá váru: „Frú, dróttninga, segir hann, sek em
sigraðr ok yfirkominn ok hingat sendr— ok mín
unnasta ok dvergr—til slíkrar miskunnar, sem þér
vilið á gæra. Enn mik hefir sigrat hinn röskvasti
riddari Erex í einvígi. Enn hann er kátr í kastala
þeim, er Roson heitir, ok hans unnasta, er hann
hefir. sér nýpúsat; er hon svá fögr ok kurteis, at
víða um lönd fær eigi hennar líka. Varð ek aldri
fyrr sigraðr í einvígi. Gerið nú skjótan órskurð á
várt mál eftir yðvarri miskunn meir enn várri til-
gorð. Segi ek yðr, at hann kemr hér á morgin
með sína hina fríðu unnustu.

Dróttning mælti: „Sannlega ertu dauða verðr
fyrir þá skömm, er þinn dvergr gorði minni mey
ok mínum riddara ok ert angrar miskunnar verðr
fyrir oss. Enn af því, at þat er mestr sigr at sigra
reiði sjálfs síns enn hjálpa óverðugum, þeim er þarf,
— þá stattu upp, riddari, með þinni fylgð, ok skaltu
vera hér vel kominn.

Hann þakkar nú dróttningu sitt líf ok þetta
frelsi. — Síðan fær dróttning menn til at taka við
hestum þeira ok klæðum ok geyma; hon fekk ok
lækna til at græða hans sár; ok var þetta gorb
alt með lítillæti ok auðmjúkri þjónustu. Síðan gorði
Artus konungr hann hirðmann sinn; var hann þar
vel virðr í góðu yfirlæti.

V. Þat er at segja frá Erex, at hann sat í sama
kastala eftir þetta einvígi. Jarl einn þessa kastala,
hét Balsant; hann býðr Erex með mörgum mönn-
um til veizlu ok hvat af sér at þiggja, er hann
vildi. Enn hann vildi til sama herbergis heim ríða

44. EREX SAGA.

með sínum húsbónda ok unnustu. Ok er jarlinn
veit. þat, gerir hann þar veizlu af sínum kosti ok
fylgir honum sjálfr með sínum mönnum; ok lofa
allir Erex fyrir þetta afreksverk.

Ok árla annan dag býr Erex sik til ferðar.
Jarlinn fær honum til fylgðar þrjá tigu riddara ok
ok gefr honum tvau ess ok marga aðra gripi ok
ríðr í veg með þeim, ok skilja með vináttu.

Nú ríðr Erex ok frú hans í kastala þann, er

Artus konungr sat í. Gengr konungr sjálfr í móti

honum ok hefr frúna af baki; ok tekr dróttning við
hennar geymslu ok sér, at hennar klæðnaðr hefir
beðit hennar orlætis, ok þat brast eigi, því at
dróttning klæðir þegar meyna guðvefjarkyrtli með
dýrlegum búningi, er eigi var minna verðr enn tíu
merkr gulls, — þar með guðvefjarskikkju, fóðraða
hvítum skinnum, enn reflaða svörtum safala ok
gullhlöðum setta þar er bæta þótti. Birti víða af
þeim búningi, enn þó bar meira ljóma af hári meyj-
arinnar enn af gullhlöðunum. Síðan tekr dróttning
í hönd henni ok leiðir hana inn með sínum meyj-
um til hallar konungs. Var konungr þá fyrir með
sinni hirð ok Erex. Konungr stóð upp móti dróttn-
ingu ok meyjunni ok setti meyna niðr hjá sér ok
horfði á hana — ok öll hirðin ok undruðu hennar
fegrð. Enn hon hafði roðnat nökkut er hon var
inn leidd í höllina, því at hon var eigi vön daglega
þvílíku fjölmenni; ok var hennar andlitslitr sem
hin rauða rósa með samtengðan hvítan lit sem lilja,
eða hit rauða blóð í nýfallinn snæ, eða sólarbirti í
heiðríkju veðri. Mátuleg váru hennar tiltæki í
sessi ok í göngu ok öllu athæfi.

Nú talar dróttning til konungsins: „Mikillar
sæmðar er sá verðr, er svá mikla prýði vann ok

EÐ

EREX SAGA. - 4ð

hreysti ok slíka, mey flutti til várrar hirðar; ok því
sé hann öllum oss vel kominn. — Satt er þata,
Segir konungr, „ok eigi hefi ek sét fríðari mey. Ok
ef þat er samþykki hirðarinnar ok allra dómr, ab
hon megi vel fríðust ok kurteisust heita af öllum
meyjum í várri hirð, þá vil ek þann koss af henni
þiggja, er ek vann til með mínu spjóti. Lauk
konungr svá sinni ræðu, at allir játa með einni
röddu, at hon ein muni makleg at þiggja af kon-
ungi þenna koss fyrir sína fegrð; síðan var þat
allra dómr, ok því næst snýr konungr at jungfrúnni
ok mælti: „þú, hin fríða mær, þenna koss gef ek
þér af angri undirhyggju né illvilja, heldr af hei-
lagri ást ok góðum hug, því at þat skal þér heimilt,
meðan vit liíum bæði, fyrir útan allan illan grun.

VI. Nú biðr Erex Artus konung at veita sitt
brúðkaup, ok játar konungr því; sendir þegar boð
um alt sitt ríki konungum ok jörlum ok öðrum
höfðingjum, at þeir komi allir til hans í Linkólne
at pikkisdögum, er sumir kalla pentecost eða hvíta-
sunnu, til þessa brúðkaups, enn at öðrum kosti
hefði þeir hans reiði.

Erex sendir nú þrjá tigu riddara eftir föður ok
móður sinnar unnustu með góðum hestum ok dýrum
klæðum. Hann ggrir ok orð Ilax konungi föður sínum
at hann komi til brúðkaupsins á nefndum dögum.

Ok eftir konungs boði kemr þar saman mikit
fjölmenni ok dýrir höfðingjar, þeir er ek mun nú
fram telja. Fyrst kom Ilax konungr faðir hans
með fimm hundruð riddara vel búinna. þar
næst kemr Variens konungr af Salicusborg með
sex hundruð riddara vel búinna. Þá kom Are-

tus konungr með sínum tveimr sonum, ágætum
5

46 ÉREX SAGA.

mönnum, með tfu' hundruð riddara; þeir. höfðu allir
síð skegg, ók engi þeifad Var yngri enn sjau tigá
veira. „Þeásu næst kemr Baldvin konungr af Ger-
mafna með sjau hundruð riddara; allir“ höfðu þeir
grán eða hvítan hauk vél mútaðán. þessu næst
kemr Parsius konungr af Rumil — hann var ungr
konungr ok fríðr—ok með honum átta hundruð riðd-
ara ok ungra manna, ok hafði engi þeira skegg. Hér
eftir kom Herculus dvergakonungr ók með honum
fimm hundruð dverga— hann vár ok sjálfr dvergr —
ok með honum Barit ok Rinald, bræðr hans. Þar
næst kom Skati jarl ok Algeyr jarl bróðir hans af
Andigonie með fjögur hundruð riddara. þar kom
Marginus af Starlzborg með þrjú hundruð riddara,
Jotun jarl ok Berald jarl með tvau hundruð ridd-
ara; þeir váru af Floresborg. þar næst kom Ara-
saðe jarl af ey þeiri, er Visio heitir, með þrjú
hundruð riddara — af þeiri ey, er hvárki er í ormr
né paðda, þar verðr ok hvárki ofheitt né ofkalt ok
eigi vetr. Þar kom Krafst ok Slention, miklir
höfðingjar, ok Gorgunr bróðir þeira, — þeir váru af
Florisborg ór Flæmingjalandi — með níu hundruð
riddara. Þar næst kómu þeir hertogar ok greifar:
Gorgum hertogi, Langalíf ok Flavent, bræðr hans,
Galadin ok Ralaun, Klerus, Rorian ok Rinald ok
hinn mikli Askantan ok mart annarra höfðingja ;
þessir höfðu þrjár þúsundir manna.

Nú er komit til Artus konungs mikit stórmenni
ok mikit fjölmenni, er víða um heiminn höfðu til
sótt. Ok er konungr leit yfir þetta fjölmenni,
þykkir honum mikit sitt vald ok megn, er mikill
hlutr heimsins skal undir hann þjóna ok mektugir
höfðingjar; ok gleðz nú í sínu hjarta, enn miklar
sik eigi af þegnavaldi, gleðr nú ok sæmir þá“ alla,

——

a — -

EREX SAGA. 47

er komnir váru til hans, ok setr þetta brúðlaup með
allri prýði ok gleði. Dubbar hann margan ungan
mann til riddara, gefr þeim öllum einföld vápn ok
ágæt klæði.

Ok nú er púsanarðagr kemr, er eftir frétt Hafi
meyjarinnar, sem skyldugt er í guðs lögum, enn
hon nefndiz Evida, ok eigi vissi Erex fyrr hennar
nafn. Erkibiskup af Cantuaria púsaði þau saman,
ok leið þessi dagr með fögnuði. Enn at kveldi
laiðir dróttning jungfrúna til sængr; enn Kírex leiddu
konungar ok jarlar ok biskupar ok aðrir dýrir höfð-
ingjar. Ok er þeira hjúskapr helgaðr með bæna-
haldi ok alls konar prýði.

Stóð þetta brúðlaup yfir mánuð með allri blíðu
ok allra handa gleði. Ok at veizlunni liðinni váru
höfðingjarnir virðulegum gjöfum út leystir, ok engi
fór þaðan gjafalauss.

Enn áðr höfðingjarnir riði á brott, biðr Valven
Artus konung ljá til viku frest at hafa burtreið, ok
(at) þeir fengi sitt lof, er mesta frægð vinna, ok
riddarar prófi sik. Ok þessu játar konungr ok
býðr öllum á þann kost. Mátti þar líta margan
riddara vel búinn með góðum hestum ok gullofnum
klæðum ok ágætum vápnum. Tókz þar sem snarp-
asta atreið. Enn í öllum þeim mannfjölða fekkz
engi líki Erex útan herra Valven; þeir váru jafnir
á riddaraskap ; báru þeir nú frægð ok lof af kon-
ungi ok dróttningu ok af öllum höfðingjum ok þar
með af öllum almúganum. Enudiz með þessu þessi
burtreið, at höfðingjarnir skiljaz með vináttu ok
ferr hverr heim til síns ríkis.

VII. Erex biðr konung ok dróttning gefa sér
gott orlof heim til síns föður; því at hann hafði
5

48 EREX SAGA. .
langan tíma í brott verit. Konungr ok dróttning
veita honum þetta ok fá honum sæmilegt föruneyti
ók skiljaz með mikilli virðingu ok vináttu. Ríðr
hann til borgar síns föður með sína unnustu; ok
gengr konungr sjálfr móti sínum syni méð sinni
hirð, ok leiða hann til hallar, ok var þar fyrir
búin ágæt veizla.

Síðan setz Erex um kyrt ok ann svá mikit
sinni unnustu, at hann fyrirlætr alla gleði ok skemt-
an ungra manna. Vel er hann virðr af öllum góð-
um mönnum, enn þó fær hann nökkut ámæli fyrir
sitt hóglífi; ok angrar þat hans frú mjök, er hon
heyrir honum hallmælt.

Ok einn morgin, er hon liggr í sæng hjá bónda
sínum ok hon hyggr at hann sofi, talar hon lágt
fyrir munni sér ok mælti: „Harmr er mér þat,
herra minn, er þú fær mikit ámæli af þinni ást,
er þú leggr á mik, ok þínu hóglífis.. Erex heyrði
orð hennar ok sprettr upp þegar í stað, klæðir sik
ok mælti til hennar: „Bú þik í stað með þínum
hinum bezta búnaði, því at í dag skulum vit af
þessari borg bæði ríða, ok eigi lengr vil ek þola
ámæli fyrir mitt hóglífi af þeim landsmönnum:<. Hon
iðraz nú orða sinna enn klæðiz þó með mikilli skyndi.

Herra Erex tekr nú sín herklæði ok þeira
hesta, söðlar þá ok setr á bak sína frú. Síðan
gengr hann til síns föður ok segir honum sína ætl-
an. Enn hann angrar mjök ok alla hirðina hans
tiltekju, ok fá þó ekki at gort. Hleypr síðan Erex
á sinn hest ok ríðr með sína unnustu út af staðn-
um ok ekki manna með honum, því at hann heitr
hverjum þeim manni bráðum dauða, er honum
vildi fylgja, ok því þorði þat engi at góra.

Hann ríðr nú á þá mörk, er Herviða heitir.

EREX SAGA. ág.

þar lágu úti átta. spillvizkjar, er drápu menn ok,
ræntu, fé; ok því eyddiz þar almannavegr, ok var
þat mörgum mikit mein..,;: Brax..biðr nú sína frú
ríða fyrir sár ok. óttaz ekki þat fuðr eða hverr. váði
sem at hendi ferr, ok tala ekki við: sik.

þau ríða nú;lengi um: skóginn, þar til er þau.
ríða svá, at þau sjá einn kastala — ok þar úti fyrir
þrír riddarar, allir sitjandi á góðum hestum, ok.
skemta sér; ok veit Erex at þeir eru spillvirkjar.
Ok er þeir er í kastalanum váru sá ferð hans, kalla
þeir hátt á sína kompána ok segjaz sjá einn ridd-
ara, vel búinn ok með honum fríða mey. þá mælti
“ einn: „þat veit trúa míns, Segir hann, sat ek skal
eiga hans frú; því at ek em yðvarr húsbóndi; því á
ek fyrstr at kjósa af váru herfangi ÁAnnarr mælti:
„Eik skal eiga hans sverða. Þriði mælti: „Ek skal
eiga hans brynju. Hinn fjórði mælti: „Eik skal
eiga hans skjöld ok spjóta. Hinn fimti mælti: „Ek
skal eiga hans hjálm, merki ok gyrðile. Hinn sétti
mælti: „Ek skal eiga öll klæði hans. Hinn sjaundi
mælti: „Ek skal eiga hans hest ok söðulreiðia. Þá
mælti hinn átti: „þér skiftið ójafnt við mik ok
ranglega; ok með því at ek fæ ekki fé, þá skal ek
eiga hans hægri hönd, fót ok lífit meða. Nú ríða
þessir þrír fram at Erex, er búnir váru; enn hinir
herklæðaz á meðan, er í kastalanum váru, ok búaz
at veita lið sínum kompánum ef þarí.

Nú sér Evida hvar þessir þrír riddarar ríða ok
láta ófrýnlega. Hon minniz á þögn, er henni var
boðin, enn má þó ekki annat fyrir ástar sakir við
Erex enn snúa nú aftr ok segir honum; því at hon
var langt fram undan í veginn. Fær hon óþökk af
honum þar fyrir. Ok jafnskjótt er þeir finnaz,
leggr einn þeira til hans í skjöldinn ok beit ekki á;

öð EREX SÁGA.'

enn lágit hljóp út: af ok niðr í völlirin! enn hann

laut eftir. Erex sló hánn með sinni burtstöng svá
fast á hálsinn at: augun' hrutu ór höfðinu, féll hann
til jarðar í óvit, ok hestr hans trað hann uðir fót-
um til bana. Annarr 'höggr sínu sverði í skjöldinn
svá fast, at festi í skildiium; 'Eréx snarar svá
skjöldinn, at: hinum varð laust sverðit, ok slér hann

svá fast með skjaldarröndinni át heilinn lá úti.

Þþriði snýr undan, skýtr hann þann Í gegn um með
spjóti; fell hann dauðr á jörð. Í þessu kómu at
fimm þeira kompánar; tekz þar hin snarpasta orr-
usta, ok lauk svá, at Erex feldi þá alla, enn varð
lítt sárr. —Tekr hann vápn þeira ok hesta, ríðr
með sína frú í kastalann, sefr þar um nóttina, ok
var þar ekki manna fyrir.

VIII. Um morgininn í ár ríðr Erex af kastal-
anum ok læsir honum sterklega. Hefir hann það-
an átta hesta klyfjaða með herfang, ok var þó
meira eftir. —Ríðr hans frú fyrir, enn hann rekr

hestana eftir, ok fara svá marga daga, enn liggja

úti um nætr, unz þau koma í eina borg, er Pul-
chra heitir. Þar réð fyrir Milon jarl. þar tekr
Erex sér náttstað innan borgar hjá einum bónda.
Allir undruðuz hennar fegrð. Þetta var sagt jarl-
inum; hann gengr síðan til móts við Evida ok
Erex ok fagnar þeim vel, enn þó kendi hann þau
ekki. þó var hans auga hvergi útan á Evida ok
eigi síðr hans hjarta, ok allr þóttig hann brenna
fyrir ástar sakir, ok talar til hennar leynilega:
„Heyr mik, hin fríðasta kona í allri veröldinni; þín
fegrð sigrar alla veraldar prýði, ok lofaðr sé guð, er
kann svá skapa fríða skepnu. Mitt hjarta stiknar
alt fyrir þína fegrð; skaltu mín frú vera ok alla

-

-— —r — rr

ERÐX SAGA. öl

hluti skipa í mínu ríki eftir þínum vilja. Hon
segir: „Guð gæti þíú, jarl, þú ett ríkr höfðingi ok
af gúði skipaðr at:hefja; hans kristni. ok refsa rang-
látum, enn ek em bundin í helgum hjúskap, ok
munt þú eigi vilja ræna 'skaparann tveimr sálum
senn ok kaupa þér ok mér helvíti. - Jarlinn svarar:
sSvá fastlega er mér þetta í vilja komit, at ek
missi eigi þenna kóst fyrir alt veraldar gull, ok ek
skal þín fá enn“ þíris bónda höfuð láta af slá, þótt
þar liggi guðs reiði á; ok ertu svá ær ok vitlaus,
at þér þykkir betra at fylgja einum vallaára fátækj:
um enn sitja í hásæti hjá mér ok stýra öllu mínu
ríki með mére. Evida angrar nú mjök, ok tekr þó
snjalt ráð ok skjótt ok mælti svá: „Herra“, segir
hon, sek finn þinn vilja sruggan til mín; ok því
vil ek þat gjarna gora, ef þér hlítið mínum ráðum:
látið okkr hjón bæði sofa í friði í nótt, at ek sýn-
umz eigi ráða honum bana, enn at morni gorið
sem yðr líkar við hann; ok haldið yður orð við
mik, ok fáið mér yðvart "innsigli. = Þessu játar
jarlinn glaðlega ok ggrir svá; gengr síðan á brott
með sínum mönnum. Enn þau fara til náða; ok
þegar þau ganga í sæng, segir hon Erex alt þeira
viðskraf ok sýnir honum innsigli jarlsins til jar-
tegna. Ok jafnskjótt klæðiz hann, ok búaz þau á
brott ok riðu út af staðnum ok gáfu bónda góðan
hlaupara fyrir sinn greiðskap.

Ok er jarlinn verðr þessa víss, herklæðiz hann
skjótt ok hans ráðgjafi, er Bolvin hét, ok hundrað
riddara, ok ríða hart eftir Erex, ok finna hann við
einn skóg á sléttum völlum. Jarlinn ok ráðgjafinn
váru lengst fram undan liðinu. Evida segir Erex
, eftirreiðina, ok fær hon óþökk af honum þar fyrir.
Þó snýr hann aftr móti Bolvin ok leggr sínu spjóti

öð EREX SAGA.

í gegn um hana ok. kastar Honwa dauðum af hest-
inum. Í því kemr aé. Milon jarl ok leggr í skjöld.
inn Erex, svá at: rifnaði hinn ýzti hlutr brynjunnar
í sundr, ok hefði Hrex danða af fengi, ef brynjan
hefði eigi hlíft honum, ok varð henn þá mjök sárr.
Hann haggr í sunds spjótskaftit fyrir jarlinum ok
annat högg í hjálminn, svá at af sneið hjálminum
þat, er nam, ok fylgði þar með hárit ok, hausfyll-
an ok þar með eyrat, ok.sverðit kom niðr á öxlina
ok sneið af þat, er tók, svá a4 jarlinn misti hönd.
ina, ok fell bann við þetta í óvit af hestimum til
jarðar. Erex forðar sér á skóginn, enn jarlsmenn
koma þar at, er hann liggr, ok styrma nú sumir
yfir honum, enn sumir ríða eftir Erex. Í því raka-
ar jarlinn við ok kallar hári röddu, biðr angvan
svá djarfan vera, at eftir honum ríði eða mein gari,
ok talar svá: „Guð hefir réttum dómi yfir oss
komit: ek vilda honum dauða fá, enn hans hinni
vitru konu skömm ok skaða ofan á, enn þat er nú
á mér niðr komit, er minn hinn æzti ráðgjafi er
dauðr, enn ek sárr. Fari, sem guð vill, ok ráði
(hann), hvárt ek fi lengr eða skemmr, enn at
vísu skal þessa óhefnt af mér, ok skulu þau í friði
fara fyrir mér.

Snýr jarlinn aftr við allar enn Erex ríðr nú
sinn veg þann dag um skóginn, ok taka þau nátt-
stað Í einu rjóðri um kveldit, ok bindr (Erex) sár
sitt. — Enn at morni riðu þau af skóginum fram
hjá einum kastala. Af þeim kastala ríðr út einn
riddari svá stórr ok þreklegr, at Erex þóttiz ong-
van annan þvílíkan sét hafa. Hann hafði öll vápn
gulli búin (ok þar) með vænt ess; hans söðulreiði
var af purpura ok hans bliat, enn hans merki af
baldrkinn, alt gullskotit. Hann ríðr hart at Erex

EREX SAGA. 5ð
ók talar til hans: „þú, riðdari<, segir hann, „fá
mér þína hina fríðu unnustu, því at þat sómir vel,
(at) hon skuli mín vera, ok hana vil ek gjarna fá
ok þar lífit leggja á. Erex segir: „Ek em lítt til
einvígis færr, enn fyrr vil ek berjaz enn láta mína
unnustu; því at ek hefi réttara at mælaa. Hefz
hér upp hin snarpasta orrusta ok svá sterkleg at-
reið, at þeir fara báðir aftr af hestunum ok koma
standandi á jörð, ok bregða sínum sverðum; ok
hgoggr hvárr til annars í ákafa, þar til er þeir eru
svá móðir ok sárir, at þeir geta varla reitt sverð-
in; ok um síðir standa þeir á knjánum. Ok gengr
svá, at Evida grætr sárlega, er hon sér farar síns
bónda, svá at hon liggr stundum í óviti af harmi.

Nú biðr kastalamaðrinn hvíldar, ok fær hann
þat, ok spyrr Erex at nafni. Enn hann segir, at
hann skal fyrri segja sitt nafn; ok svá ggrir hann
ok mælti: „Ek em konungr at löndum ok auðæf-
um, svá at mér þjóna fjórir jarlar ok sjau greifar,
ok mart annat stórmenni; enn nafn mitt er Guimar,
ok em ek systurson Ilax konungs. Enn nú segið
mér yðvart nafn. Enn allri fann ek betra riddara
enn þik. Erex segir nú sitt nfn, föður ok ætt.
Ok nú kastar riddari Guimar sverðinu ok rennr á
háls Erex ok fagnar honum blíðlega ok biðr af sér
reiði ok býðr honum með sér alla kosti. Erex gefr
honum upp sína reiði fyrir frændsemis sakir, ok
ríða heim til kastalans, ok dválðiz þar hálfan mán-
uð. Græðir Erex sár sín, ok gróa þau snart; ok
þegar er honum er aftrbata, býz hann á brott, ok
vill eigi föruneyti með sér hafa; enn Guimar frænda
sínn biðr hann veita sér lið, ef þarf. Hann játar“
því gjarna, ok skiljaz með vináttu; harmar hann
þat mjök, er hann vill engva menn með sér hafa.

öá EREX SAGA,

ór sínu ríki, þar er honn eigi þó margar torfærur
um at Íara, | |

IX. Nú ríðr Erex marga daga, þar il er hann
kemr á einn eyðiskóg þykkvan ok víðan; taka þau
sér þar náttstað í einu rjóðri. Ok um miðnætti
heyra þau mikinn grát ok ill læti. Erex stendr upp
ok tekr hest sinn ok ríðr eftir þeim látum, þar til
er hann sér eina konu grátandi hlaupandi um skóg-
inn; hon reif af sér klæðin ok þreif í sitt hár.
Hann spyrr, hvat hon grætr. Hon svarar: „Ek var
rík kona ok átta ek mér ágætan bónda; vit riðum á,
þenna skóg með. tuttugu riddara ok mikilli gleði;
enn at oss kómu tveir jötnar í gærkveld ok drápu
alla riddara, enn tóku bónda minn harðlega ok
börðu ok bundu á bak; enn ek kómumz undan; em
ek nú fátæk ok aum ok vesul orðin, tóku þeir ok
vára hesta ok klæði; eru þeir skamt heðan. Nú
várkunnið mér minn harm, þótt þér fáið eigi meira.
at gort;. því at ófært er við þá at eiga. Erex
mælti: sGrát eigi, kona, ok bíð mín hér, enn at
vísu skal ek þá finna ok freista, hvat ek fæ at gorta.

Hann tekr Evida af baki, harmsfulla um ætlan
síns bónda. Hann hleypir nú í brott í skóginn sem
harðast. Ok brátt getr hann at líta, hvar tveir
jötnar fara; ok rekr annarr þeira marga hesta
klyfjaða af góðum vápnum ok dýrum klæðum;
annarr ríðr miklu síðar ok hefir hest í togi; á hon-
um var alnokkviðr maðr—-ok bundnar hendr á bak
aftr, enn fætr niðr undir kvið, svá barðr ok víða
lamðr, at héstrinn ok maðrinn flóði allr í blóði, ok
víða runnu þá blóðlækir af honum, ok var hann nú
svá nær kominn at bana. Erex snýr at þeim, er
með manninn ferr, ok „mælti til hans: „Góði herrae,

ÆRÉX SAGA. 55

segir hann, slát lausan þann mann, er svá er hörmu-
lega haldinn, ok haf þar fyrir mína vinátta<. Jöt-
uninn ltr til hans grimmlegá ok mælti: „Dragztu á
brott, þú leiðr skálkr, ef þá vilt líf hafa, enn aldri
frelsir þú manninn af mínum fundi. Erex mælti:
„At vísu skal ek frelsa hann, ef ek máa. Jötuninn
hló at honum ok mælti: „þú, fól, talar sem einn
snápr; því at ekki hefir þú meira við mik at gora
enn lamb við leóna. Erex heggr til jötunains með
sínu sverði á öxlina ok sneið um þvert brjóstit ok
út um síðuna annars vegar, ok steypir honum dauð-
um af hestinum. Í þessu kemr at hans kompánn
ok reiðir upp stóra járnklumbu ok slær til Erex;
hann brá fyrir sik skildinum af öllu afli, ok lamðiz
hann allr; enn höggit kom á háls hestinum, ok fell
hann dauðr til jarðar. Enn Eirex hafði þykk mik-
inn af högginu, þótt eigi kæmi glöggt á hann ó-
mætti af, ok rasaði til jarðar. Þetta sér jötuninn
ok reiðir upp kylfuna af öllu afli ok ætlar at slá
hann í höfuðit, svá at heilinn liggi úti. Erex spratt
á fætr ok hleypr aftr í millum fóta honum. þetta
högg varð svá mikit, at járnkylfan sökk at höndum
honum Í jörðina, ok laut hann mjök eftir högginu.
Erex reiðir nú upp sverðit tveim höndum af öllu
afli ok hoggr á hrygginn jötninum ok sníðr hann
sundr í miðjunni. Síðan leysir hann hinn bundna
riddara ok fréttir hann at nafni. Enn hann fellr
fram til jarðar fyrir hans fótum ok þakkar honum
fagrlega sína lausn ok lífgjöf ok mælti: „Nafn mitt
er Kalviel; ek em ættaðr af Karinlisborg; mín unn-
asta heitir Favida, dóttir Ubba jarls af Buderis-
borg; enn ek em hertogi af Folkborg. Nú gef ek
mik ok mína unnustu til ævinlegrar þjónustu þat
alt at ggra, er þér bjóðið oss. Erex mælti ok

56 EREX SAGA.

þakkar honum sitt boð; segiz eigi. þann þrælka, er {
guð hefir frelst með sinni miskunn, enn bað hann Í
ríða til Artus' konungs ok segja honum „sannendi.
af sínum ferðum; enn hann játar því gjarna; tókt
síðan hesta sína ok alt herfangit, er jötnarnir höfðu
með fart, ok finna sínar unnustur. Varð þar
íagnafundr mikill með þeim; skilja síðan með vin- Í
áttu, ok ríðr Kalvil til hirðar Artus' konungs ok % |
segir frá ferðum Erex. Ok varð konungr glaðr
við þessa sögu ok svá hans hirð, ok fagna hans
undarlegum röskleik.

X. Frá Erex er þat at segja, at hann ríðr lengi
um skóginn ok hans unnasta, ok hafa ongva fæðu
útan aldin af viðum. Ok einn dag heyra þau ógur-
leg læti; því næst sá þau, hvar einn flugdreki flýgr
ok hefir einn mann í sér alvápnaðan ok hefir sólgiti
hann meir enn í beltisstað. Hann lifði enn. Drek-
anum varð maðrinn þungr, ok flaug lágt.

Erex harmar nú dauða dýrðlegs. drengs ok
heitr af öllu hjarta á guð sér til hjálpar enn mann-
inum til lífs; ríðr síðan fram at honum með gr-
uggu hjarta, vill heldr missa sitt líf enn leita eigi.
við at hjálpa þeim manni, ok heggr á bæxl drek-
anum, Svá at hann kiknaði. Við þetta högg lætr
hann upp manninn ok vendir sér at Erex, ok hleypr
nú at honum með gapanda munni. Erex hleypr.
at baki hestinum ok leggr sínu spjóti í munn drek- }.
ans af öllu afli til hjartans, ok fell hann dauðr á {4
ess Erex, ok fekk þat þegar bana.

Nú gengr Erex at þeim manni, er á vellinum *
lá í óviti, ok hans frú Evida, ok leita þau honum ,
lífs, sem þau megu. Ok er hann raknar við, í
þakkar hann þeim hjartanlega sína lífgjöf. Þá

á
„tg
im.

ERRX SAGA. 57?

. spyrja þau hann at nafni. Hann svarar: „Ek heiti

Plato, Vigdæiborgar hertogi, systursonr herra Vaál-

„vens af Ártus' garði. Enn þessi dreki tólt mik í
í morgin sofanda af mínum skildi; ok er mín frú ok

hirðsveinar skamt á brott heðan leitandi mín. Nú
gef ek mitt ríki ok mik í þitt valda Nú þakkat
Erex guði, er hann hefir frelst svá góðan riddara;
því at gorla kennir hvárr þeira annan, ok varð þar
fagnaðarfundr með þeim. Ok skjótt koma þar
menn Plato ok hans unnasta, sorgmóð af hans
brotthvarfi, ok ætlaði hann dauðan. Ok er þau
sá hann frelstan ok fundu hann lífs vera ok vita,
hversu at hefir borit, verða þau fegnari enn. frá
megi segja, fallandi til fóta Erex, þakkandi honum
mikillega þenna sigr ok mildiverk, bjóðandi honum
sína fylgð ok þjónustu. Enn hann neitti því skjótt
ok biðr þau fara til Artus' konungs ok segja hon-
um, hvat til tíðénda hefir borit í þessari ferð. Enn
þau gora svá, ok þó nauðig; skilja svá við hann
át sinni.

Enn Erex ríðr um skóginn með sína unnustu
langa hríð, unz hann sér, hvar ríða sjau menn al-
vápnaðir; reka þeir marga hesta klyfjaða af dýrum
gripum til eins kastala, er skamt stóð þaðan, ok
þar á fjóra, riðdara bundna ok sára ok fjórar jung-
frúr harla vænar. Ök þeir sjá, hvar Erex ríðr,

- ok þegar snúa þrír at honum, enn fjórir ríða til

kastalans at geyma herfangit. Sá, er fyrir þeim
var, kallar hári röddu: „þú, riddari, segir hann,
sríðr sem fól í hendr oss öllum. Enn ef þú vilt líf
hafa, þá fá oss vápn þín ok klæði, hest ok unn-
ustu, enn gakk í línklæðum einum — ef þú vilt líf
hafa— ok berfættr, ok þakka oss ævinlega lffgjöfa.
Erex svarar: „þessir eru ójafnir kostir; ok dýrt
6

58 EREX SAGA;

skulu þér mitt líf áðr kaupa enn þér fáit þata. . Nú
ríðr (Erex) at þeim ok leggr sínu spjóti fyrir brjóst
einum þeira ok hrindr honum dauðum af hestinum.
Enn til annars hoggr hann sinni hogni hendi ok
sneið hjálminn, svá at heilinn lá á jörðinni. Enn
hinn þriði sngri undan við fall sinna félaga, ok fær
skjótan dauða, því at Erex hoggr á hans bak, svá
at hann tók sundr í miðju. Í því kómu at honum
fjórir, ok riðu allir senn at Erex; ok var höfðingi
þeira verri einn viðreignar enn hinir allir Fær
Erex nú mörg sár ok stór, ok svá rifna upp hin
fornu sár. Enn svá lýkr, at Erex fellir þá alla;
enda er hann þá mjök yfirkominn af sárum ok
mæði. Ok þó ríðr hann skjótlega þangat, er hinir
bundnu váru, ok leysir þá; spyrr þá síðan at nafni.
Enn sá segir, er fyrir þeim var: „Ek heiti Juben
hertogi af Freiheimi; enn þessir eru þrír mínir
bræðr, Perant ok Jodim ok Malides, hertogar af
Manaheimi; eru þessar várar unnustur. Enn vér
fréttum til þessara illvirkja ok hugðum at freista
með várri frægð, enn viljum þér nú gjarna þjónaa.
Erex mælti: „Þér, góðir herrar, segir hann, „farið
í guðs friði fyrir góð boð, enn yðra, þjónustu vil ek
ekki hafa. Enn ef þér vilið mér nökkut (til sæmð-
ar) gera, þá fari þér skjótt ok segið Artus konungi
at Erex Ilax son hefir yðr frelste. Enn þeira for-
Ingi játar því gjarna ok biðr hann af baki at stíga
ok binda sár sín ok hvílaz þar hjá þeim um stund:
enn hann vill þat eigi ok snýr á skóginn með
Evida; þeir vilja þá fylgja honum, enn hann fyrir-
býðr þeim þat; ok snúa þeir aftr í kastalann ok
binda sár sín ok dveljaz þar OR nætr ok
ríða pan á Ártus' fund.

EREX SAGA: 69

XI. Þat er at segja frá Erex ok hans frú, (at)
þau ríða fram á skóginn á græna völlu; þá sækir
hann svá fast blóðrás, at hann fellr af sínum hesti.
Einn þat óvit var svá lengi, at Evida ætlar hann
dauðan ok aumkar sik alla vega ok grætr sárlega
ok leggz á líkamann ofan ok mælti þessum orð-
um: „Vesul em ek orðin af dauða bónda mins,
ok þess annars, at með minni tungu kom ék honum
á þessa ferð, er ek þagða eigi yfir ranglegu ámæli
vándra manna. Eða hversu má ek hHfa við harm
eftir þvílíkan bónda? Því mun ek fá mér skjótan
dauða með hans sverði. Hon bregðr þá sverðinu
með hörmulegum gráti, svá at langt mátti heyra,
ok vildi reisa -þat á hjöltin; enn þat. var svá þungt,
at hon gat varla af jörðu lyft; og jafnan er hon
skeindi fingrna, „þá kipti hon at sér hendinni; ok
þá ætlar hon at fallaz á eggjarnar.

Ok er hon var at þessu starfi, kom at henni
ríðandi með mikinn flokk manna einn jarl, er Pla-
ciðus hét, ok firrir hana þessum váða, ok tölðu þat
óráð, at hon týndi bæði lífi ok sálu, ok missa þar
fyrir himnaríki. Jarlinn segir, at hennar fegrð ok
kurteisi megi skjótt fá henni fremra bónda; enn
hon fyrirlítr öll hans ráð. Jarlinn býðr sínum
mönnum at til búa barar í skóginum. Ok er þat
var gort, er líkit heim borit til hallar ok virðulega
um búit. "

Jarlinn setr Evida í kné sér ok er fúss við hana
at tala ok býðr henni sik at eiga ok alt sitt ríki;
enn þó veit hann eigi hennar nafn. „Enn hon
neitar þessum kosti þverlega. Jarlinn þykkiz eldi
ausinn, er hann skal eigi þegar við hana eiga sam-
ræði, ok biðr nú sinn hirðprest púsa þau saman.
Enn hann segir: „þat eru guðs lög eigi, Benna hon

60 EREX SAGA.

gefi leyfi til. Enn þat fekkz eigi af henni. Jarl-
inn birtir nú eigi at síðr mikla ást til hennar, ok
lætr eigi at síðr bjóða mönnum til veiglu. Ok eru
borð upp tekin ok skipuð höllin af hirð jarls ok
borgarmönnum. Hann lætr fram fyrir Evidam gull
ok gorsemar ok alls konar dýrgripi, ok blíðkar hana
sem hann má alla vega. Enn hon kastar öllu ok
neitar ok segir hann aldri skulu verða sinn bónda.
Jarlinn reiddiz nú ok slær hana pústr ok biðr hana
eta með sínum bónda. Hon grætr sárlega; enn
hirðinni líkar illa tiltæki jarlsins, ok verðr af þessu
mikit hark í höllinni. |

Ok þessu næst tekr Erex at vitkaz ok lítr
brátt Evidam ok skilr brátt, hvat fram ferr; líkar
nú illa ok hleypr af börunum ok bregðr sverði ok
hgggr til jarlsins í höfuðit, svá at heilinn lá á jörð-
unni. Af þessu verki kemr svá mikill ótti yfir
hirðina alla, at hverr hleypr út af höllinni, sem
mest má, svá mælandi: „>Skundum undan, sem
mest megum vér, því at fjándinn er í líkinu ok
hefir drepit jarlinn. Górðu nú svá allir ok fálu
sik, hverr sem einn.

Enn Erex ok hans frú búaz af höllinni, sína
hesta í garðinum skjótt finnandi, stíga á bak ok
ríða í brott af borginni; ríða skyndilega allan þann
dag ok nóttina með, þar til er þau taka sér nátt-
stað á einum fögrum velli við einn brunn vænan.
Ok bindr Evida um sár Erex, ok sofa síðan til
dags; ok taka síðan hesta sína ok ríða til eins
kastala, ok dvölðu(2) þar þrjár nætr ok hvíla sik.
Þaðan ríða þau langan veg.

Ok einn dag sér Erex, hvar ríðr einn riððari,
ok kennir, at þar er þá kominn Kæi, ræðismaðr
Artus' konungs. Enn hann kennir éigi Erex, ok

EREX' SAGA. 6l.

þar þegar. er þeir finnaz, býðr hann Erex burtreið.
Enn þótt hann væri mjök sárr, þá vill hann þó.
eigi neita. Ok. í hinni fyrstu atreið fellir hann
Kæa ræðismann af baki ok tekr hest hans ok hefir
með sér. Ok þá kennir hann Erex at vápnabún-
aði, ok biðr Erex gefa sér hest sinn; ok fekkz eigi
þat íyrr, enn hann sagði, at Valven ætti þann
hest; ok skilðuz með því at sinni.

XII. Nú er at segja frá Erex ok hans frú, at
þau ríða leið sína ok taka sér náttstað í einu
rjóðri. Hann ómætti þá fast, ok talar þá til
Evida þessum orðum: „Í mörgum þrautum höfum
vit um hríð verit, ok hefir guð ór öllum vel leyst;
enn nú hefi ek reynt af þér sanna ást, dygð ok
trúfesti. Er nú ok meiri ván, er skjótr verði
skilnaðr okkarr, því at fast angra mig stór sár ok
langt matleysie. Ok þessu næst fellr hann í óvit.

Evida grætr nú sárlega. Ok í þessu bili kemr
at ríðandi Guimar konungr með marga riddara, ok
kennir skjótt Erex ok Evidam, ok huggar hana
skjótt, enn lætr Erex í hægjan vagn ok flytr hann
heim í sína borg—því at hon var skamt þaðan, —
ok fær honum til lækningar systur sína, er Godilna
hét; því at hon gat alt heilt grætt. Ok hressig
hann skjótt ok er þar í góðum fagnaði.

Ok er hann er heill orðinn sinna sára, biðr
hann konung orlofs ok fær þat með því, at hann
sjálfr vill fylgja honum; ok þat þiggr Erex. Gui-
mar konungr gefr Erex þrjá tigu riddara alvápn-
aðra til fylgðar ok gott ess, komit af Lombardi
ok keypt fyrir tuttugu merkr gulls. Ok hann gaf
Evida góðan gangara með gyldum söðli — ok víða
settan gimsteinum, enn beisl ok ístöð með gull

62 EREX SAGA.

ger. með svá mik(l)um hagleik, at á söðulboganum
váru skrifuð öll. stórmerki Trojumanna, enn sgöðul-.
klæðin af hvítum purpura, víða gullsett. Þetta.
smíði var með svá miklum hagleik, at hinn fljót-
asti ok hinn bezti höfuðsmiðr í öllu Bretlandi gat
þat eigi fullgort á sjau árum. þar með fylgði
kvenmannsbúningr eigi minna verðr enn sex tiga.
marka gulls. *Riðu síðan út af borginni öll samt
með mikilli gleði til einnar ágætrar borgar margra
dagleiða þaðan. Þar réð fyrir Estuen konungr. Sú
borg var sterklega bygð; hon hét Bardiga. Nú
vill Guimar konungr ekki þar koma; enn Erex
spyrr, hvat því veldr; enn hann segir: „Í þessari
borg er sá staðr, er heitir Hirðar-fagnaðr, ok hann
hefir mörgum góðum riddara orðit ófagnaðr; því
at margr hefir forvitnaz, hvat þar bygði í, ok hefir
engi aftr komit innan hinna næstu sjau ára, sá er
farit hefir, þó at allröskr riddari verit hafi. Enn
þetta er eitt pláz af borginni ok sterklega múrat.
Ek óttumz, at þú vilir þar koma, ef vit ríðum í
borginaa. Erex segir: „Svá frægt er. þetta nafn, at
ek verð fyrir víst þar at koma í borgina; eða
hvat veit sá, er enskis freistar a?

XIII. Nú ríða þeir í borgina ok konungsgarð-
inn; ok er þeim þar vel fagnat, ok sjálfr Essuen
konungr gengr í móti þeim ok leiðir þá til sinnar
hallar ok ggrir þeim ágæta veizlu. Nú spyrr Erex,
hvar sá staðr er, er Hirðar-fagnaðr heitir, ok segir
þat sitt erendi þangat, at reyna sik þar, ef nökkut
mætti til frægðar verða; ok biðr hann orlofs, ok
þvkkir sér ósæmð í, ef synjat er. Konungr svarar
svá: „Ek vil yðr því eigi leynaa, segir hann, at
þessi beiðsla hefir mörgum manni at skaða orðit,

EREX SAGA. 63

svá at. á þessum sjau árum hafa allir líit mist; ok
þar vil:ek gefa yðr til hálft mitt ríki, at þér komið
aldri. í þann stað. Enn ef yðra ferð hefta hvárki
gjafar né ummæli, þá ggrið sem yðr líkara. Erex
þakkar konunginum sitt boð,-enn segiz at vísu vita
vilja, hvat byggir þann stað. Nú hryggviz kon-
ungrinn ok mest Evida, ok gefz upp gleðin; ok
Íara menn til náða.

Enn um morgininn „þegar vápnaz Erex ok
hleypr á sinn hest; enn konungrinn ok öll hirðin
fylgja honum til þess staðar, er hann forvitnaði
um, ok skiljaz þar við hann með mikilli áhyggju,
ok báðu guð honum miskunnar.

Um þenna stað var einn múrr ok eitt port
með sterkri járnhurð, ok var hon eigi læst, því at
hana geymði einn dvergr, ok lét upp fyrir þeim, er
inn vildu. Útan á múrum váru margar stengr ok
þar á mannahöfuð, með þeim smyrslum, at aldri
máttu fúna; þar máttu margir líta sinn ástvin. Nú
ríðr Erex inn um þetta port ok hans frú. þar
var fagr völlr; þar lá margr skjöldr brotinn,
mörg brynja slitin. þau riðu at einum grasgarði
mjök fríðum; í honum stóð eitt tjald alt gullskotit
með eximo; í því var ein sæng af brendu silfri
gor með ágætum búnaði; í henni sat ein kona svá
fögr, at Erex þóttiz ongva fegri sét hafa útan Evi-
dam. þau nema staðar við þessa sýn. Í þessu
kemr at þeim ríðandi einn riddari sterklegr ok al-
vápnaðr á einu essi, ok hefr svá sína ræðu til
Erex með illyrðum svá segjandi: „Hverr ertu, hinn
heimski ok hinn djarfi, er á brott ætlar at stela.
minni eigu ok unnustu? Margr hefir hingat sótt
dauða ok ilt erendi, ok svá skalt þús. Erex segir:
„Hvat skulu slík stóryrði? Því.at karlmenn skulu.

64 EREX SAGA.

með vápnum vegaz, enn ekki með illyrðum. Ok
ef þik fýsir ilt at leika, þá skaltu slíkt í móti hafaa.

Nú tekz þar hin harðasta atreið, ok brýtr
hvárr sína burtstöng á öðrum, enn hvárrgi gekk ór
söðli fyrir öðrum. Síðan hlaupa þeir af sínum
hestum ok berjaz með sínum sverðum; ok gefr
hvárr öðrum stór slög, ok báðir eru þeir svá móðir
ok sárir, at varla orka þeir at standa uppi. Enn
svá lýkr með þeim, at sá fell, er fangit bauð, ok
biðr griða, ok fær þat.

Erex spyrr hann at nafni, enn hann segir:
„Malbanaring er mitt nafn. Ek var lengi með hin-
um frægja llax konungi. Enn þessa jungfrú nam
ek á brott frá föður sínum; þó með hennar vilja;
trúlofaði ek henni hina fyrstu bæn at veita, enn
hon bað mik í þenna stað at fara ok hér vera ok
aldri við hana skilja fyrr, enn ek yrða sigraðr af
einum riðdara; enn hon ætlaði þat aldri verða
mundu. Enn hennar faðir er Tracon jarl af Arns-
borg, ríkr ok mikill kappi. Ok því gorði hon svá,
at henni þótti Ósæmð í, at menn vissi, at hon ætti
einn riddara, enn óttaðiz, at hennar faðir mundi
mik með miklu fjölmenni vinna, ef hann vissi, hvar
ek væra. Nú ggrið svá vel ok segið mér yðvart
nafn, at ek mega vita, hverr mik hefir sigrata.
Erex segir nú sitt nafn ok síns föður; ok ggrla
kennir hann Malbanaring. Verðr þar mikill fagn-
aðarfundr, því at Evida kennir hér sína frændkonu,
er Elena hét; váru þær bræðra dætr. Ríða síðan
öll saman á brott þaðan í konungsgarðinn. Ok
verðr þar af þeira tilkómu mikil gleði, fyrst kon-
unginum ok síðan öllum út í frá. Lofa allir Eirex
fyrir sína hreysti ok KONAR

BREK SAGA. 65

XIV. Essugn konungr leiðir þá virðulega af garði
ok þakkar Erex honum gott. yfirlæti. Ok eftir tíu
daga liðna koma þau til kastalans Kardigan. þar
var Artus konungr ok hans dróttning. Konungr-
inn sjálfr gengr í móti honum fagnandi með mikilli
blíðu, svá ok Guimari konungi ok öllu þeira föru-
neyti, leiðandi þá til hallar, skipandi hit næsta sér
í hásæti,—enn Evidam hjá dróttningu ok hina fríðu
Elenam, hennar frændkonu, — spyrjandi Erex tíð-
enda af sérhverjum hans ferðum, þótt hann vissi
mörg hans afreksverk áðr. Enn Erex sagði honum
greinilega, alt, hvat yfir hann hafði gengit. Kon-
ungi þótti mikit um hans hreysti, ok lofar öll hirðin
hans hraustleika..

Þá gengr fram fyrir konunginn Malbanaring
ok fellr til fóta konunginum, segjandi honum sína
ævisögu, gefandi sik allan á hans vald, biðjandi
sér miskunnar, ok fær þat fyrir bænarstað Erex.
Goriz hann nú konungs maðr ok fær skjótt mikit
metorð fyrir sína hreysti; því at hann prófaðiz,
sem var, hinn beæti riddari í öllum mannraunun.

Artus konungr talar þá til Erex: „þér, herra
Erexc, segir hann, „hafið reynt yðr í mörgum
mannraunum, ok hefir guð ór öllum vel leyst. Nú
er þat mitt ráð, at þér léttið þessari ónáð ok takið
nú hvíld ok frelsi, því at ek kann at segja yðr,
at Ilax konungr, faðir yðvarr, er andaðr, ok stendr
hans ríki geymslulaust undir margskonar háska ok
ófriði. Vil ek, at þér ríðið fyrst heim ok frelsið
yðvart ríki ok hatið þar til várn styrk, enn komið
til mín at jólum með erkibyskup yðvars ríkis ok
öðrum höfðingjum ok takið hér vígslur. KErex
þakkar honum vel sín heilræði ok frábæran vinskap,
er hann hafði honum sýnt, ok játar svá at gora,

66 EREX SAGA.

sem hann beiddi. Ok eftir liðinn tíma tekr hann
orlof af konungi ok dróttningu. Reið hann heim í
ríki sitt, friðandði þat ok frelsandi, enn at jólum
öllum höfðingjum síns lands til sín stefnandi, síðan
sína ferð til Artus' konungs byrjandi, jóladaginn
hinn fyrsta eftir konungs boði með miklu fjölmenni
þar komandi, þar miklum fagnaði af konungi ok
dróttningu motandi.

Var síðan þar öllum fyrir búin ágæt veizla.
Váru þar fyrir konungar ok hertogar, jarlar ok
barónar, greifar ok riddarar með mörgum þúsund-
um liðsfjölða. Ok leið svá hinn fyrsti jóladagr
með mikinn prís ok þessa heims gleði. Annan
dag jóla var Erex til konungs vígðr af sjau erki-
byskupum ok þrettán lýðbyskupum, er studdu
þessa vígslu; svá ok var vígð Evida. Artus kon-
ungr gaf Erex kórónu af gulli gorva í vígslunni,
dýrlegum gimsteinum setta, setjandi hana á hans
höfuð; hon var eigi minna verði keypt í Africa
enn þrimr tigum marka gulls. Enn Evida gaf hann
dýrlega skikkju; þar váru á skr(i)faðar allar höfuð-
hstir; hon var öll skínandi ok svá dýr, at engi
kaupmaðr kunni hana at meta; hon var ofin níu
rastir í jörð niðr af fjórum álfkonum í jarðhúsi,
þar er aldri kom dagsljós.

Ok at lyktuðum tíðum váru þau heim leidd
til hallar með sæmóð. Ok síðan var til borðs
gengit ok skipat höfðingjum í hásæti í tólf hallir,
—ok engi af þeim minna háttar enn konungar ok
erkibyskupar, hertogar ok lýðbyskupar, barónar ok
greifar; enn riddaraliði ok öðru fólki váru skipuð
önnur herbergi ok um grasgarða, er í váru skipaðir
borginni; ok þó varð at reisa tjöld því fólki, er
eigi tók borgin við, ok váru þat margar þúsundir.

ES

a A

EREX SAGA. 67

Ok þar af má marka, hversu mart fólk þar var
saman komit, at þar váru sex þúsundir þjónustu-
manna. Var nú alt til skemtanar haft, þat er
menn mátti gleðja; ok stóð sú veizla yfir mánuð.
Síðan váru höfðingjar út leystir með dýrðlegum
gjöfum, ok þakka allir Artus konungi ok dróttningu
ok hinum unga Erex ok frú Evida dýrðlega veizlu
ok ríða heim til sinna ríkja.

Erex konungr ok Evida. dróttning skilja við
Artus konung ok hans dróttning með miklum vin-
skap, ok helz hann, meðan þau lifðu. Síðan riðu
þau heim í sitt ríki, ok stýrðu því með sæmð ok
heiðri ok fullum friði. þau gátu tvá sonu; hét
annarr eftir föður Evidæ, enn annarr Ilax eftir
föður Erex; urðu þeir báðir konungar ok afburðar-
menn ok líkir föður sínum at hreysti ok riddara-
skap ok tóku ríki eftir föður sinn.

Lýkr hér þessari sögu af hinum ágæta Erex
konungi ok hans frú hinni vænu Evida.

=.

ann

Ta skilnings-auka lesöndum Ingvars sögu
víðförla skal þessa getið:

Bls. 19., 28.: sáu þeir langt frá sér sem
hálft tungl stæði á jörðu. Hér virðist bent
til þess, að þá sé komið í lönd Tyrkja, því að
"Tyrkir hafa hálft tungl fyrir þjóðmerki, svo sem
kunnugt er.

Bls. 14., 19.: Héliopolis hét að fornu borg
ein í Sýrlandi = Bálbeck.

Bls. 26.: Dýr það, sem hér er lýst, er auð-
sjáanlega fél; því að það hefir lengi tíðkast að.
láta fíla bera hús.

þ

a nn

fn

hi

Lt

=
s
B
á

a

hi

*ð

P > }
A
ER -
se x þr
' þ -.“ Sr
að pi La 1 * Á in Pi
Í
' Ha
“ K
R K ak s * #
ST “ ld
> ;
? I
= a
A R ið |
X
% “ .-
Á F Ed " 4
" ER RF Pí
Fa 7 Fr æ
Á AN " s
*
# F
“ | FS
a *
" ð
< Ea
a Í
“
T .
Þa '
FY a
a “
# ; A
já
ý
' =
#
“ á
„
A £
.
0
F al